'Strijd tussen bitterheid en zelfbeklag'

JOHANNESBURG, 24 APRIL. In huize Boesak ging zaterdagavond de telefoon. President Nelson Mandela belde om “kameraad Allan Boesak” te feliciteren met de gunstige uitslag van het regeringsonderzoek, dat Boesak van alle blaam zuiverde. Zij moesten maar snel eens praten over zijn toekomst.

Het was voor Boesak de eerste stap uit “de hel”. Maandenlang was hij achtervolgd door beschuldigingen van zelfverrijking en bedrog bij zijn Stichting voor Vrede en Gerechtigheid. Na een vernietigend rapport van de Deense geldgever Danchurch Aid moest hij zijn prestigieuze ambassadeurspost bij de VN in Genève eraan geven en zijn huis verkopen. De huur van zijn nieuwe woning in Kaapstad wordt door “een barmhartige vriend ” betaald. Hij rijdt in een geleende auto. De dominee/politicus viel diep.

“Het was een ongelooflijke strijd tussen bitterheid en zelfbeklag”, zei Boesak gisteren. “Ik voelde me verraden door mensen die jaren met me hebben samengewerkt. Als je door zoiets heengaat, is niets meer vanzelfsprekend. Het was een leerschool van jewelste.”

Boesak, die in de jaren tachtig internationaal werd gezien als voorman van de strijd tegen de apartheid, was uitgelaten over de conclusies van het nieuwe rapport. “God slaapt niet”, was zijn eerste reactie. Toch erkent Boesak dat het nog te vroeg is om van een rehabilitatie te spreken. Er zijn grote tegenstrijdigheden tussen het regeringsrapport en een eerder rapport van advocaten van Danchurch Aid, waarin hij van substantiële zelfverrijking werd beschuldigd. En er loopt nog een politieonderzoek naar de financiële handel en wandel van zijn stichting, die met buitenlandse subsidiegelden in leven werd gehouden.

Boesak: “Het zal wel niet mogelijk zijn voor president Mandela om me weer een diplomatieke of een politieke post te geven. Misschien moet hij een post voor me creëren, want alle belangrijke posten, zoals Genève of New York, zijn al vergeven. Ik heb wel een idee, en dat zal ik hem in zijn oor fluisteren. Maar het politieonderzoek kan nog twee tot drie jaar duren. Dan blijft die wolk permanent boven mijn hoofd hangen. Ik heb op zich geen problemen met het politieonderzoek, want het is een feit dat er geld is verdwenen en dat er bedrog is gepleegd. Nu is gebleken dat de schuld niet bij míj ligt. Ik kan toch niet een paar jaar in de lucht blijven hangen? De politie móet kunnen zeggen: het onderzoek naar de stichting richt zich niet meer op Boesak, of juist wel, en dan moet het snel gebeuren.”

De advocaten van Danchurch Aid, die het eerste onderzoek verrichtten, hebben volgens Boesak te veel geleund op de verklaringen van oud-penningmeester Freddie Steenkamp. “Steenkamp had geen bewijzen, cheques en boeken waren verdwenen. Het onderzoeksteam heeft hem toen gevraagd de boeken te reconstrueren, op grond van zijn herinnering. Ik kreeg geen kans op een weerwoord. Mevrouw Gumbi (die het tweede onderzoek in opdracht van de regering verrichtte) heeft die methode verworpen omdat je die voor een rechter nooit staande kunt houden.” Boesak vermoedt dat de Deense geldschieters politieke motieven hadden om hem aan te pakken. Ontwikkelingshulp is ook in de gulle Scandinavische landen geen onomstreden onderwerp meer. “De Deense regering legt een ongelooflijke druk op de NGO's (niet-gouvernementele organisaties) als Danchurch om zich financieel te verantwoorden. Misschien was het wel in het voordeel van Danchurch om te laten zien dat ze zelfs Allan Boesak, beroemd in Denemarken en in de hele wereld, durven aan te pakken. Zo wilden ze wellicht hun goede bedoelingen bewijzen.”

Volgens Boesak heeft ook racisme een rol gespeeld. “Er zijn genoeg andere NGO's in Zuid-Afrika die geld uit het buitenland krijgen. Niemand kijkt naar de salarissen van de mensen dáár. Ook Beyers Naudé (een blanke dominee en medestrijder tegen de apartheid) heeft een huis van donoren gekregen. Waarom kijkt iedereen alleen naar mijn salaris en naar een deposito van 100.000 rand voor mijn huis? Is de redenering: hij is niet blank en mag dus niet veel verdienen?”

Het rapport mag Boesaks naam wat criminele aantijgingen betreft hebben gezuiverd, de vraag blijft of hij niet de morele verantwoordelijkheid moet aanvaarden voor wat er bij zijn stichting is misgegaan. Boesak wàs de stichting, dank zij zijn naam en status rolde het geld binnen. Is er niet te veel gebeurd om nog een publieke post te kunnen bekleden? Boesak: “Ik heb natuurlijk geblunderd, maar het was een blunder van vertrouwen, niet van crimineel gedrag. Gemeten aan wat ik verder heb gedaan in de strijd tegen de apartheid en als voorzitter van de Wereldbond van Gereformeerde Kerken, ben ik wel in staat om publieke posities te bekleden. Zelfs in het ANC zijn mensen die geld hebben verduisterd - en is Nelson Mandela daarom niet goed genoeg om president van Zuid-Afrika te zijn?

“Hoe ver gaat verantwoordelijkheid? Onder president De Klerk hebben mensen moorden gepleegd en zijn mensen gemarteld. Wij hebben dat vergeven, De Klerk is nu vice-president. Waarom moet bij mij tien stappen verder worden gegaan bij het leggen van verantwoordelijkheid? Als we eerlijk willen zijn in Zuid-Afrika, dan met iedereen en niet met mij alleen.”