Reconstrueren van de Ellington-sound is erg lastig, maar kan wel

Concerten: Duke Ellington Weekend met twee Conservatorium Big Bands, o.l.v. van Erik van Lier en Gunther Schuller. Gehoord: 22/4 IJsbreker en 23/4 Paradiso, Amsterdam. Radio-uitz.: 17 en 18/6 VPRO. Vervolg: Tone Roads (25/4 IJsbreker, Amsterdam), Ellington Vocaal (26/4 Conservatorium Hilversum), 28/4 Metropole Orkest o.l.v. Gunther Schuller met Benny Bailey (trompet) en Piet Noordijk (altsax) Vredenburg, Utrecht.

Voor Mozart werd een heel jaar uitgetrokken, Mahler domineert de komende maand, Ellington moet het met slechts enkele dagen doen. Maar die zijn maar een aanzet: pas in '99 draait de publiciteitspomp op volle toeren omdat het dan een eeuw geleden is dat hij in Washington D.C. werd geboren.

Edward Kennedy 'Duke' Ellington; zijn grote songs Solitude, Sophisticated Lady, Satin Doll en een handvol andere kan iedereen meezingen, al was het maar dankzij de honderden coverversies. Die werden in het afgelopen weekend echter overgeslagen, in de IJsbreker zelfs heel expliciet. 'De onbekende Ellington en Strayhorn' luidde daar de kop boven het programma, wat ten aanzien van Roses Bloom een understatement mocht heten omdat dat stuk in het geheel niet van Ellington was, zoals musicoloog Walter van de Leur kort voor het concert had ontdekt. Het is een Billy Strayhorn-arrangement van een bestaand liedje, in '42 op de plaat gezet door Benny Goodman.

Ook de kwalificatie 'onbekend' behoefde enige nuancering: het ging om materiaal waar wel bladmuziek van bestond maar dat nooit op een commerciële plaat was verschenen. Deeltjes van de muziek die Ellington omstreeks '40 voor de musical Jump for Joy schreef en flardjes van de score voor de speelfilm Anatomy of a Murder uit '59. Zitten daar dan mensen op te wachten? Misschien wel, maar vast niet niet in de versies die Big Band 1 van het Hilversums Conservatorium o.l.v. Erik van Lier er zaterdag van bracht.

Dat niet alles gaaf klinkt is niet erg, ook het orkest van Elington kon behoorlijk rammelen. Wat stoort is het ontbreken van de Ellington sound, temeer daar die niet wordt gecompenseerd door een eigen geluid of zelfs maar een heldhaftige poging daartoe. De musici doen braaf hun best, ook de bassist en de drummer lezen als de raven. Maar hebben ze echt iets met die rare Duke Ellington of is het slechts een groepstentamen in ouwe koek? Een boze tong sist dat de meeste van de orkestleden dag-in-dag-uit bezig zijn met heel andere dingen: jazzdance, ambient, funk of zelfs hip-hop.

Voor de Amerikaanse ex-hoornist, componist en jazzhistoricus Gunther Schuller, zondagochtend te gast bij Reiziger in Muziek is dat geen valse roddel maar wetenschap. De oren van jongelingen, ook in Amerika, staan afgestemd op ritmisch en vooral keihard. Hij noemt het zonder aarzeling 'een ziekte'. Een authentieke herschepping van het Ellington-repertoire uit de jaren '30-'45 daar streeft hij naar, inclusief de solopartijen, voorzover die zich laten reproduceren.

Het is om tal van redenen een nogal hopeloze opgave, maar Big Band 2 van het Hilversums Conservatorium lijkt in enkele repetitie-dagen door Schuller overtuigd. De voor de tv afgeleverde versie van Mainstem uit '42 heeft veel vaart en daarbij verrassend veel van de 'authentieke' Ellington-kleur. En kleur, daar draaide het bij de The Duke in de eerste plaats om, is Schullers heilige overtuiging.

Dat laatste blijkt een paar uur later ook in Paradiso waar de band dynamisch, maar vooral heel kleurrijk voor de dag komt. De stukken lijken ook daarop uitgekozen, met sprekende titels als Azure, Sepia Panorama en Moon Mist. Zo mogelijk nog fraaier, vooral wat de saxofoonsectie betreft komt de sober opgezette en relatief onbekende Across the Track Blues over het voetlicht. Flink 'loos gaan' is er tijdens deze 'herschepping' uiteraard niet bij, de stukken duren meestal maar drie minuten, net als de 78 toeren-platen van toen. Maar zij die soleren doen hun werk overtuigend, met name de onbevreesd uithalende trombonist Hansjörg Fink en saxofonist Wouter Schueler, die een heel romig geluid uit zijn bariton haalt.

Dat Schuller voor de laatste twee stukken van het repertoire violist 'Ray Nance' uit de coulissen roept, op het conservatorium bekend als Arjen de Graaf, wekt na dit alles nauwelijks verbazing. Wie met zijn hoofd in een kleurige Ellington-wolk loopt, kan zich niet bezig houden met daagse details. Of het Metropole Orkest vrijdag in Vredenburg zich onder Schuller net zo kneedbaar toont als dit getalenteerde Hilversumse leerorkest moet worden afgewacht, maar altsaxofonist Piet Noordijk wil vast niet worden aangekondigd worden als Johnny Hodges, daar is hij zelf te 'authentiek' voor.