'Ik hoef 's nachts geen regenpijpen te controleren'

Het Nederlands elftal speelt woensdag in Praag de kwalificatiewedstrijd tegen Tsjechië. Dat land is met Noorwegen de belangrijkste concurrent van Oranje voor de twee plaatsen in Groep 5 die recht geven op deelname aan het Europees kampioenschap in 1996. Bondscoach Guus Hiddink blikt terug op zijn eerste vier maanden in Zeist.

NOORDWIJK, 24 APRIL. Een gesprek met Guus Hiddink maakt al na tien minuten duidelijk dat het Nederlands elftal na Leo Beenhakker, Rinus Michels en Dick Advocaat een totaal andere bondscoach heeft gekregen. Geen generaal, groot of klein. Geen bluffer die vooral verbaal imponeert. Guus Hiddink is gemoedelijker, rookt shag en vraagt tijdens het onderhoud twee enorme glazen met druivensap en ijs. Achter de bar van hotel Huis ter Duin kennen ze zijn voorliefde blijkbaar, want de bestelling komt precies op maat. Het stempel van Bourgondiër, dat hij door de jaren heen kreeg opgedrukt, vindt hij wat misplaatst. “Ik ben geen bierdrinker. Ik houd af en toe wel van een wijntje.”

Hiddink maakt de indruk zichzelf te zijn. De wisseling van de wacht bij Oranje heeft de sfeer wat losser gemaakt. Niet dat de teugels minder strak worden aangehaald. Wie een minuut te laat aan tafel verschijnt, mag nog steeds een boete betalen. Dat ondervond Marc Overmars als eerste. Maar toch is het regime wat vriendelijker geworden. Hiddink doet in disciplinair opzicht meer een appèl op het verantwoordelijkheidsgevoel van de speler. Hij constateert dat de nieuwe lichting het voetbalvak nog zakelijker en professioneler benadert dan bijvoorbeeld de groep Ronald Koeman-Wim Kieft-Eric Gerets-S⊘ren Lerby die hij bij PSV meemaakte. En de belhamels van het type Wim Suurbier sterven helemaal uit. “Het is tegenwoordig niet meer nodig om na bedtijd de regenpijpen van het hotel te controleren”, merkt hij fijntjes op. “Het voetbal is meer een vak geworden. De innerlijke discipline die spelers nu van huis uit meebrengen merk je aan kleine dingen. Bijvoorbeeld dat Overmars en Van Vossen bij het verlaten van het trainingsveld de verzorger helpen bij het dragen van de drankkruikjes.”

De nieuwe, zelfbewuste, generatie vraagt om een andere begeleiding. “In disciplinair opzicht vind ik dat iedereen exact moet weten waar hij aan toe is. Je gaat uit van intelligentie, je moet geen monden snoeren. Spelers dienen niet in een corset te worden gedrukt. Het gaat er uiteindelijk om dat ze ook in de wedstrijd de tactische discipline kunnen opbrengen om zich aan de opdrachten te houden. Die doelstelling kun je op verschillende manieren bereiken. Kijk naar de Ieren onder leiding van Jack Charlton. Die staan er gewoon in de wedstrijd, hoe ze zich ook voorbereiden.”

In zijn actieve voetbalcarrière maakte hij ook mee hoe het niet moet. Bij PSV bijvoorbeeld. “De Duitser Kurt Linder had heel andere gedachten over discipline. 's Avonds kwam hij met de Daf van zijn vrouw controleren of we wel om kwart over tien in bed lagen. Ik zat op zaterdagavond om die tijd vaak nog naar de Sportschau te kijken. Het was in de tijd van Van der Kuylen, Van Tilburg, Veenstra en Dijkstra. Pokke, pokke, pokke, hoorde je dan ineens in de straat. Zo'n tweetakt-geluid. 'Oh', zei je dan, 'daar is Linder weer. Laat ik maar even onder de vensterbank duiken.' Hij telde eerst de auto's op de parkeerplaats en controleerde vervolgens of de motorkap nog warm was. Dat was een discipline die een benauwend gevoel gaf.”

Hiddink, die nog steeds de rust prefereert van zijn geboortegrond in Doetinchem, kreeg van Advocaat een talentvolle spelersgroep aangereikt. De kern wordt weer gevormd door Ajacieden. Feit is dat de Achterhoeker er nog niet in slaagde om Oranje op het niveau te laten spelen van de hofleverancier. Hiddink heeft daar een paar verklaringen voor. “Van Gaal kan met Ajax elke dag werken. Ik beschik wel over een aantal van zijn spelers, maar niet allemaal. Niets ten nadele van de Nederlanders bij Ajax, maar de buitenlanders Finidi, Litmanen en Kanu geven een extra dimensie aan die ploeg. En laten we vooral ook de inbreng van Rijkaard niet vergeten. Hij weet door zijn ervaringen in Italië van wanten als het pittig wordt.”

Na het wegvallen van vedetten als Ronald Koeman, Rijkaard, Wouters, Van Basten en Gullit, mist Hiddink nog persoonlijkheden in het Nederlands elftal. “Als dit proces geleidelijk was verlopen, had je het verlies beter kunnen opvangen. De dienende spelers van vroeger moeten nu de kar trekken. Daarom vind ik het prima dat Ajax zover is gekomen in de Europa Cup. Dat versnelt de ontwikkeling in de persoonlijke vorming. Het is nu allemaal nog fantastisch en leuk. Straks moeten ze het blijven waarmaken. Gelukkig zie je dat spelers als Frank de Boer en Clarence Seedorf het goed oppakken en meer uitstraling krijgen. Voor het kweken van nieuwe vedetten is het ook van groot belang dat we er in Engeland bij zijn.”

In dit verband noemt Hiddink ook de naam van Dennis Bergkamp. Tot teleurstelling van de bondscoach bleek de Inter-speler wegens een buikgriep niet beschikbaar voor de interland van woensdag. “Dennis realiseert zich dat zijn tijd nu is aangebroken. Dat zag je al in de wedstrijd tegen Portugal. Hij bijt vaker van zich af en vecht meer in de duels. Hij heeft een ander karakter dan Wouters of Koeman. Hij moet autoriteit afdwingen door zijn spel, niet door zijn tactisch leiderschap.”

De erfenis van Advocaat blijft qua samenstelling en strategie redelijk ongewijzigd. Hiddink probeert slechts andere nuances aan te brengen. Zoals op de flanken. Na de interland tegen Malta onderhield hij zich met Bryan Roy, die in dat duel werd vervangen wegens zijn zwakke optreden. “Hij heeft mij zijn voorkeur duidelijk gemaakt voor een rol achter de spitsen. Ik heb mijn visie gegeven en die luidt dat ik Roy niet meer zie als een typische linksbuiten. Daarom zal deze positie in principe door een andere speler worden overgenomen. Ik kan schuiven met Peter van Vossen, Ronald de Boer en Marc Overmars. Voor de plek die Roy prefereert heb ik drie gegadigden. Maar hij blijft een van de zestien.”

In zijn eerste maanden als bondscoach bleef Hiddink weinig bespaard. Hij verloor om te beginnen twee oefenwedstrijden. “Ik had kunnen beginnen met een overwinning op Malta. Maar dan zou ik mijn eigen belang hebben laten prevaleren. Het was belangrijker om te weten waar we internationaal staan.” Vervolgens kwam de Ajax-boycot waar hij slechts op wil terugkijken met de woorden: “Ik vind dat het sectiebestuur en de club deze zaak goed hebben opgelost.” Afgelopen week ontstond er gekrakeel met de Italiaanse leveranciers en nu weer vormt de absentie van Bergkamp een flinke streep door de rekening. Zijn Siberische houding is slechts schijn. “Het vreet natuurlijk aan je. Het is op die momenten een voordeel dat ik in landen heb gewerkt waar deze commotie vaker voorkomt. Daar heb ik geleerd dat een flinke storm in werkelijkheid vaak maar een zacht briesje blijkt te zijn.”

Bij Valencia in Spanje en bij Fenerbahce in Turkije heeft Hiddink ervaren wat het betekent om constant kritisch te worden gevolgd. “Galatasaray en Fenerbahce hebben miljoenen aanhangers door het hele land. Je bent in hun ogen de op twee of drie na belangrijkste man van Turkije. Ik werd daar per dag twaalf tot vijftien uur gevolgd door journalisten. Dan moet je vreselijk uitkijken. Op een vliegveld wilde een vrouw een keer met me op de foto. Ze ging opzettelijk een beetje tegen me aanhangen. De volgende dag stond er in de krant dat ik iets met die vrouw zou hebben. Wat ik daar had, voel ik hier nu ook. In het begin wil je er inkleunen en protesteren tegen de feitelijke onjuistheden. Maar als je er afstand van neemt, raakt het je niet meer zo.”

Als het Nederlands elftal zich kwalificeert voor het EK staat Hiddink nog tot na het toernooi in Engeland onder contract bij de KNVB. Het is een eervolle waardering voor zijn werk, maar het brengt een totaal ander leven met zich mee. Hij balt zijn vuist. “Soms zit ik nog met te veel energie. In het weekeinde voor Nederland-Malta had Feyenoord tegen Roda JC gespeeld en Ajax tegen Twente. Op maandag dacht ik: nu ga ik lekker aan de slag. Tot je je realiseert dat de spelers juist toe zijn aan een hersteldag. Als bondscoach moet ik dat dus anders benaderen.” Hiddink is veel organisatorisch bezig. Nu al werkt hij aan de voorbereiding van de interland tegen Wit-Rusland in juni. “Ik zit drie dagen in Zeist achter een bureau en houd me ook bezig met competitiezaken. Eigenlijk best leuk. De overige dagen bekijk ik wedstrijden. Soms wel vier in een weekeinde. Het is geen saai werk omdat je toch je hoogtepunten kent, zoals woensdag. Maar je kunt het inderdaad niet vergelijken met het trainen van een club.”