Driekwartsmaat

Johann Strauss: Der Zigeunerbaron. Door Wiener Symphoniker, Schönberg Chor en solisten o.l.v. Harnoncourt (Teldec 4509-94555-2) t/m 1 juli met gratis cd met Strauss-walsen door het Concertgebouworkest.

Franz Lehár: Die lustige Witwe. Door Wiener Philharmoniker, Monteverdi Choir en solisten o.l.v. Gardiner (DGG 439 911-2

Hij stond vorige week in de pauze op het voetbalveld, violist en dirigent André Rieu, om de supporters van Ajax en Bayern een kwartier te vermaken met Weense walsen. Het publiek bleek gevoelig voor de driekwartsmaat. Een reclamespot op tv voor Rieu's Strauss & co (een van de best verkochte cd's aller tijden) in de pauze van de wedstrijd, waarin live werd overgeschakeld naar het Olympisch Stadion, toonde een massa deinende voetballiefhebbers.

Is voetbal daarmee ook deel geworden van de sociale consensus? Dat is de vraag, want het mag dan zo zijn dat de liefde voor de wals gemeengoed is geworden, onderscheid moet er kennelijk wezen. Weliswaar lijkt iedereen tegenwoordig naar Johann Strauss te luisteren, maar niet iedereen luistert naar dezelfde. Menigeen onderscheidt zich graag met chique uitvoeringen, niet van het soort van Rieu, waarvan het dertien of nog veel meer in een dozijn gaan. Nee, uitvoeringen op niveau, door dirigenten die boven elke verdenking van het platvloerse verheven zijn.

Nikolaus Harnoncourt maakte met de Wiener Symphoniker een opname van Der Zigeunerbaron. Het resulteerde niet alleen in een fraaie, maar ook zeer verantwoorde uitvoering. Harnoncourt vond altijd al dat er iets raars was aan de bestaande versie: een onlogisch verhaal, vreemde tekstplaatsing en merkwaardige muzikale overgangen. Na enig speurwerk ontdekte hij dat Strauss zelf het werk anders in elkaar had gezet. In totaal biedt de versie van Harnoncourt maar liefst veertig minuten muziek die niet eerder te horen was. Het resultaat is overtuigend.

Ook John Eliot Gardiner, nog zo'n meester van de historisch verantwoorde uitvoering, waagde zich aan zeer aardse klanken. Zijn uitvoering van Die lustige Witwe van Franz Lehár heeft geen authenticiteitskeurmerk. Gardiner maakte met de Wiener Philharmoniker gewoon een 'lekkere', briljante en ritmisch geestdriftige uitvoering, met een cast van grote sterren als Cheryl Studer, Bryn Terfel en Barbara Bonney.

In vergelijking met Gardiner is Harnoncourt milder en vooral eleganter. Het lijkt erop dat Harnoncourt dit soort muziek serieuzer neemt dan Gardiner, voor wie het meer pretentieloos vermaak is. Maar dan vermaak voor in de pauze van een cricketmatch en niet van een voetbalwedstijd.