Debat over bijdrage Republikeinen aan haat tegen overheid

WASHINGTON, 24 APRIL. Het is een schok voor veel Amerikanen om geen exotische, donkere, mediterrane verdachten van de bomaanslag op Oklahoma City te zien maar blanke mannen uit het Amerikaanse midden-westen. Veel commentatoren vragen zich af of de felle polarisatie en anti-overheidsretoriek van de Republikeinen en rechtse talkshow-gastheren niet heeft bijgedragen aan de gevaarlijke paranoia van de verdachten en hun extremistische makkers. “Er heerst een stemming van 'de overheid is de vijand”', constateerde televisiecommentator Cokie Roberts.

President Clinton riep de Amerikanen gisteren tijdens een televisie-interview op tot “zelfdiscipline”. “De mensen moeten naar zichzelf kijken en nadenken over de gevolgen van wat ze zeggen en over de emoties die ze kunnen losmaken”, zei hij. “De Amerikanen die iedereen woedend willen maken en haat verspreiden en suggereren dat geweld prima is, moeten de gevolgen van hun woorden wegen. We hebben vrijheid van meningsuiting in dit land en dat steun ik. Maar als mensen onverantwoordelijk zijn met die vrijheid dan moeten ze ernstig worden toegesproken door andere Amerikanen. Een onstabiele persoon die die extreme uitspraken hoort, kan zijn verstand verliezen en gewelddadige acties ondernemen.” Clintons chef staf, Leon Panetta, verdedigde gisteren de altijd belaagde federale ambtenaren, die ook gewone mensen zijn die hun best doen.

Tijdschriften als de Soldier of Fortune of Guns and Ammo en publicaties van de vuurwapenlobby, de National Rifle Association, jutten de vuurwapenbezitters op tegen de overheid, die erop uit zou zijn om de wapens en de vrijheid van de burgers weg te nemen. Dit is een van de voornaamste grieven van het amalgaam van extreem-rechtse groepen. Wie op een doordeweekse dag de rechtse radiotalkshows beluistert, krijgt extreme uitspraken te horen van opbellers die nauwelijks worden tegengesproken door de gastheren. In principe blijven vrijwel alle mogelijke scheldpartijen op de federale regering en president Bill en Hillary Clinton onweersproken. Zo maakt ook de theorie opgang dat president Clinton zelf voor de aanslag verantwoordelijk is. Hij zou op die manier de milities in diskrediet willen brengen.

Clinton noemde gisteren geen namen, maar hij is al eerder uitgevaren tegen de extreem-rechtse talkshow-gastheren die door de Republikeinen in het Congres worden gecultiveerd. De Republikeinen willen ook het verbod van snelvuurwapens ongedaan maken. De meeste Amerikanen voelen daar niets voor maar voor de extreem-rechtse groepen is het een belangrijke, symbolische kwestie.

Aan de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, werd na zijn bezoek aan de ruïne in Oklahoma City gevraagd of de anti-overheidsretoriek van de Republikeinen niet het klimaat zouden hebben geschapen voor deze bombardementen. “Het is idioot om te suggeren dat iemand die in dit land legitieme vragen stelt over de afmetingen en reikwijdte van de federale regering hier op enige manier bij betrokken is”, antwoordde hij woedend.

Deze discussie lijkt sterk op het debat over de linkse terroristen en hun fellow travellers in de jaren zestig en zeventig. De linkse Weathermen en Black Panthers zouden volgens conservatieven gebruik maken van het door de Vietnam-protesten en Democraten gepolariseerde politieke klimaat. Uiteindelijk hebben deze beschuldigingen niet het ideologische failliet van de Democratische partij veroorzaakt. De terroristen waren indertijd juist een uitwas van het succes van linkse ideeën. Zo zal de Republikeinse opmars nu waarschijnlijk niet in diskrediet worden gebracht door anti-overheidsterroristen. Daarvoor is het wantrouwen tegen de overheid te diep geworteld.

De aanslag heeft het imago van de overheid wel goed gedaan. De federale agenten hebben afgelopen dagen hun mannetje gestaan door de snelle resultaten van het justitiële onderzoek. De president is de enige politicus tot wie de Amerikanen zich bij een dergelijke noodsituatie kunnen wenden en hij heeft veel lof gekregen voor zijn rol als medelijdend staatshoofd.

Tijdens de herdenkingsdienst in Oklahoma City oogde Clinton zelfs presidentieel. Tegen de nabestaanden zei hij: “U heeft te veel verloren, maar u heeft niet alles verloren - en u heeft zeker niet Amerika verloren omdat we u zo vaak als nodig is zullen bijstaan.” Voor de televisie herhaalde hij gisteravond dat de daders ter dood moet worden gebracht.