Chirac en Jospin moeten in spagaat voor presidentschap

PARIJS, 24 APRIL. De Franse kiezers hebben hun boosheid en verwarring met hartstocht tot uitdrukking gebracht. Zij willen verandering maar weten nog niet hoe en onder wiens leiding. De verkruimeling van het politieke landschap die van die houding het gevolg is, zou tot krachteloosheid leiden als generaal De Gaulle niet een systeem had bedacht dat het Franse volk dwingt om in een tweede verkiezingsronde écht te kiezen. De verbijstering overheerste gisteravond. Bijna nergens was het feest. Alleen de extreem-rechtse Jean-Marie Le Pen kraaide victorie. Hij zou zijn voorwaarden wel eens opleggen aan de twee kandidaten voor de beslissende ronde, met name aan de van huis uit rechtse Chirac.

Bij de socialisten overheerste blij ongeloof over de onverwacht goede score van Lionel Jospin, maar bij het wakker worden zal ook daar de onherbergzaamheid van het verdere parcours het hebben gewonnen. In een land waar zestig procent rechts heeft gestemd, heeft een linkse kandidaat een ingebouwde handicap van betekenis.

Het leven was het hardst voor Edouard Balladur. De premier werd hardhandig bedankt voor twee jaar soeverein zaakwaarnemerschap. Zijn door hem zelf veel geprezen methode, met zachte hand het onmondige volk op zijn eigen belang wijzen, wordt niet geprolongeerd. Balladur bleef een afgang bespaard. Zijn 18,5 procent stak mager af bij de 30, 40, 50 procentswolk waar hij bijna twee jaar op had gezweefd. Balladurs bitse uitval naar zijn aanhangers, die floten bij de namen Jospin en Chirac, onthulde veel - over de broedertwisten in het gaullistische kamp én over de man die te veel een deftige bourgeois bleek om de harten van het volk te kunnen verwarmen.

Jacques Chirac vertrekt in de tweede ronde met de stemmen van Balladur en de ultra-isolationistische Philippe de Villiers op zak. Theoretisch kan hij met die uitgangspositie moeilijk verliezen. Maar na de dramatische terugval van zijn aanhang in de laatste week kleeft opnieuw het etiket van de eeuwige verliezer aan de man, die in '81 en '88 de winst al aan de sluwe strateeg Mitterrand moest laten. Verscheurd rechts belooft zichzelf iedere keer beterschap, maar het herwonnen elan van links onder Jospin kan voor verrassingen zorgen.

Het unieke tweetrapssysteem bij de Franse presidentsverkiezingen dwingt de twee overblijvende kandidaten opnieuw hun gewenste aandeel in de kiezersmarkt te definiëren. Beiden moeten hun bereik uitbreiden en stuiten daarbij op verschillende, maar voor beiden even grote, complicaties. Zij moeten hun vleugels uitslaan zonder hun discours uit de eerste ronde al te merkbaar ontrouw te worden. Jacques Chirac opende in november als eerste en betrekkelijk kansloze kandidaat de verkiezingsrace.

Pag.5: Winst Jospin gaat de partij wat ver

De burgemeester van Parijs, die al twee keer de slag om het presidentschap verloor, maakte een tournee langs alle uithoeken van het land om zijn oude imago van opportunist van zich af te schudden.

Hij werd de nieuwe, sociaal bewogen erfgenaam van generaal De Gaulle die het zich voor 18.000 uitzinnige jongeren in het popstadion van Bercy kon veroorloven om te zeggen: “Frankrijk heeft behoefte aan nieuwe mensen om de uitdagingen van de 21ste eeuw aan te gaan”. Daverend applaus voor de 62-jarige tweevoudige ex-premier.

Niet alleen herlanceerde Chirac zichzelf als nieuw produkt, hij zag ook kans achter Balladur naar het politieke centrum te kruipen door gloedvoller over de rampen van werkloosheid en sociale uitsluiting te spreken. Dat is nu een van zijn grootste problemen. Met een socialist tegenover zich, moet hij om heel rechts achter zich te krijgen, Jospin niet overtreffen in sociale gevoeligheid.

Daarmee riskeert Chirac levensgroot opnieuw voor draaier te worden uitgemaakt. Zie je wel, kan Jospin zeggen, ik had al gewaarschuwd, die Chirac is gewoon net zo rechts en onbetrouwbaar als vroeger.

Jacques Chirac moet zien een soort eenheid te smeden in een dominant rechts Frankrijk dat in drie brokken uiteen is gevallen: zijn eigen sociaal gaullisme dat droomt van een sterke, interventionistische staat; daarnaast het liberaal-christendemocratische blok waar Balladur vergeefs een meerderheid van probeerde te smeden; en ten slotte het rechtse boze blok van Le Pen plus Villiers. Chiracs luitenants riepen gisteravond om het hardst dat zij niets met Le Pen te bespreken hebben, maar die anti-Europa, anti-vreemdelingen, anti-de-moderne-wereld-stemmen kan Chirac niet allemaal missen.

Maar daarmee heeft Jospin de winst nog allerminst op zak. De gezichten van zijn belangrijkste partijgenoten spraken al boekdelen. Fabius, Emmanuelli en ook de voorzitter van Jospins steuncomité, Jacques Delors, konden nauwelijks verhullen dat de winst van Jospin hen wel wat ver ging. Mooi voor de partij, maar de weinig tot ritselen geneigde Jospin krijgt nu wel een erg sterke claim op het leiderschap. Of hij wordt president, of hij troont voorlopig en kan links daarmee op zijn termen gaan herbouwen. Bij Delors sijpelde ook iets van spijt tussen de kleurloze woorden door.

Zelfs als Jospin de socialisten in het land mee krijgt, plus een flink aantalcommunisten, dan is hij er nog lang niet. Hij heeft een zo mogelijk nog halsbrekender politieke spagaat uit te voeren dan Chirac: Jospin moet de uiterst opstandige stalinisten, trotskisten en groenen op links (samen goed voor 17,3 procent) aan zich binden en tegelijkertijd ver in het politieke centrum charmeren. Balladur heeft zijn aanhang al aangeraden om op Chirac te stemmen, maar Jospin moet een deel van Balladuria toch voldoende ongerust kunnen maken over de Europese beginselen van Chirac om daar stemmen weg te snoepen. En dat terwijl de effectief opererende communist Hue juist steeds hard tegen 'Maastricht' heeft aangetrapt.

Zowel Chirac als Jospin gaan weer de boer op met een boodschap van verandering en hoop. De Fransen, die met een opkomst van tachtig procent hebben bewezen hun democratie serieus te nemen, zullen de sollicitanten nog eens diep in de ogen kijken voor zij hun oordeel bekend maken.