Spoor op politiek draagvlak

MET DE AANVAARDING van 75 aanpassingen, variërend van het aanbrengen van een ongelijkvloerse kruising bij Rotterdam tot en met het 'amoveren' van de Kooiwal 15 in Barendrecht, is het kabinet het gisteren eens geworden over de aanleg van de Betuwelijn. De veel beproken goederenspoorlijn van de Rotterdamse haven naar het Duitse achterland mag er nu ook van dit kabinet komen. Weliswaar tegen een bedrag dat 820 miljoen gulden hoger ligt dan waarover het vorige kabinet het eind 1993 met de Tweede Kamer eens was geworden, maar ook met een breder 'draagvlak'. Althans, dat laatste is de hoop van het huidige kabinet.

Om de lokale overheden voor zich te winnen zijn de direct betrokken ministers uit het kabinet de laatste maanden op een ingenieuze wijze te werk gegaan. In plaats van zich volledig te concentreren op de vijf grote 'knelpunten' die na het besluit van 1993 restten, is het gehele tracé nog eens nagelopen. Met relatief goedkope verbeteringen op diverse plaatsen werden op die manier de zielen gemasseerd. Het gevolg van deze aanpak is dat de bezwaren van het lokale bestuur tegen de spoorlijn over 'hun' gebied aanzienlijk zijn verminderd. Deze veranderde houding kon vervolgens de politiek bezwaarden in Den Haag het alibi verschaffen om zich bij de aanleg van de Betuwelijn neer te leggen.

“De Betuwelijn zal duurzaam zijn of hij zal niet zijn”, sprak toenmalig D66-fractievoorzitter Van Mierlo in 1992 in de Tweede Kamer. Voor D66 is, getuige de welwillende reactie op het kabinetsbesluit, de Betuwelijn met de nieuwste aanpassingen duurzaam genoeg en kan dus zijn. Hetzelfde geldt voor de VVD. Deze partij had eerder grote twijfels over de rentabiliteit van de lijn. Eén rapport, met een ander, optimistischer rekenmodel dan het gebruikelijke door het Centraal Planbureau gehanteerde, was echter voldoende om ook de liberalen voor de Betuwelijn te winnen.

EN ZO IS ER nu dan ook het ruime politieke draagvlak voor de miljardenlijn door de Betuwe. PvdA en CDA waren onder het vorige kabinet al voor; VVD en D66 zijn daar bijgekomen. De politieke regie rondom het besluit is zodanig geweest dat een dualistische benadering niet meer tot de mogelijkheden behoort. Alle regeringsfracties zijn in belangrijke mate gebonden. Voor de Tweede Kamer zijn straks hooguit nog maar marginale veranderingen weggelegd. Op zich is het geen ongebruikelijke gang van zaken. Nieuw is wel dat D66 zich op dit punt zo openlijk heeft aangesloten bij de monistische traditie.

De Betuwelijn komt er dus. De ruim acht miljard gulden die ermee zijn gemoeid, moeten worden beschouwd als een 'strategische' investering. Of het geïnvesteerde geld in twintig dan wel dertig jaar wordt terugverdiend, doet minder ter zake. Nederland als distributieland kan het zich eenvoudigweg niet veroorloven niet aangesloten te zijn op het goederenspoornet van Europa. Met de toenemende congestie op de wegen is het spoor bijna automatisch uitgegroeid tot het enige reële alternatief.

MAAR EEN DICHTBEVOLKT land als Nederland stelt ook bijzondere eisen aan grote infrastructurele werken. Met de huidige plannen lijkt het kabinet een goed compromis te hebben gevonden tussen economie en leefomgeving. Toch valt te hopen valt dat het denken over de best inpasbare methode nu niet ophoudt. Ook de technologische ontwikkeling houdt niet op. Tussen nu en 2004, het jaar dat de Betuwelijn volgens de plannen operationeel moet worden, is nog een lange tijd te gaan. De aanleg van de lijn moet nu niet verder worden vertraagd. Maar aanpassingen onderweg aan nieuwe inzichten moeten mogelijk blijven.

ZO ZAL OOK pas tijdens de bouw duidelijk worden of het mogelijk is om via heffingen voor het vrachtverkeer over de weg het vervoer per spoor aantrekkelijker te maken. Het kabinet heeft er verstandig aan gedaan uit te spreken dat dergelijke maatregelen alleen in Europees verband mogelijk zijn. Nederland kan zich zeker op dit punt geen eigen beleid veroorloven. Evenzeer is duidelijk dat er binnen Europa een duidelijke keuze moet worden gemaakt voor de meest wenselijke wijze van vervoer. Die keuze heeft Nederland met de Betuwelijn gedaan.