NS: snel zelfstandigheid

HAARLEM, 22 APRIL. Het overleg met de overheid over de verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen duurt de NS-top veel te lang. De onderhandelingen hadden vorig jaar al afgerond moeten zijn, maar liepen vertraging op door de komst van het nieuwe kabinet.

De laatste loodjes wegen zwaar, zegt NS-bestuursvoorzitter drs. R. den Besten. Hij vindt dat er nu snel knopen moeten worden doorgehakt. NS en minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) streven ernaar voor de zomer tot beslissingen te komen.

Den Besten zei dit gisteren tijdens de toelichting op de niet ongunstige jaarcijfers van NS. Het bedrijf kwam vorig jaar uit de verliezen. De winst bedroeg 76 miljoen gulden tegen een verlies van 62 miljoen in 1993.

Het gaat bij de gesprekken met het rijk met name om de (financiële) voorwaarden waarop NS op eigen benen komt te staan. Het bedrijf zal straks grotendeels de eigen broek moeten ophouden en als commerciële onderneming moeten opereren. Alleen de infrastructuur komt voor rekening van de overheid. Met het rijk worden mogelijk ook contracten afgesloten voor het instandhouden van onrendabele lijnen.

Den Besten: “NS moet gezond in de wereld komen te staan. Wij zijn, in tegenstelling tot KPN, niet rijk. Onze winst van 76 miljoen gulden op een omzet van ruim 5 miljard gulden is nog aan de magere kant om als zelfstandige onderneming op langere termijn te kunnen bestaan”.

De NS-topman noemde de trage vordering in de gesprekken met de overheid “een haar in de soep”. Desondanks is hij gematigd optimistisch over de komende jaren. De strakke kostenbeheersing en verbetering van de produktiviteit beginnen hun eerste vruchten af te werpen. En zelfs voor het goederenvervoer (NS Cargo, jarenlang een verliespost) gloort na 1996 de hoop op winst. Maar als straks de exploitatiesubsidie van het Rijk (vorig jaar 350 miljoen gulden) geleidelijk aan wordt teruggebracht tot nul (in het jaar 2000) moet NS daarvoor zelf compensatie vinden door verdere efficiency-verbetering en het aanbieden van aantrekkelijker diensten en produkten.

NS is hoopvol dat dat zal lukken. “Het begint erop te lijken dat er behoorlijke fundamenten onder een zelfstandige NS ontstaan. Maar we zijn er nog lang niet”, aldus Den Besten gisteren. Ook financiële man L. Schouten beklemtoonde dat. “We zitten nu op een rendement op het geïnvesteerd vermogen van enkele procenten. Om als volledig zelfstandig bedrijf te kunnen opereren is tien procent nodig.”

NS zal de komende jaren proberen meer mensen naar de trein te lokken door een aanzienlijke matiging in het tarievenbeleid. Het bedrijf wil het wegvallen van de subsidies niet compenseren door forse tariefsverhogingen. Drie jaar achtereen gingen de treinkaartjes, op last van de overheid, met gemiddeld 6 procent omhoog. Die “agressieve aanpak” waarmee volgens NS mensen uit de trein werden gejaagd, wil het bedrijf doorbreken. Nu NS per 1 januari voor de eerste maal zelf de tarieven mocht vaststellen, is onmiddellijk een begin gemaakt met dat nieuwe prijsbeleid: dit jaar gingen de tarieven gemiddeld iets minder dan 3 procent omhoog. En ook voor volgend jaar denkt NS aan “zeer gematigde tariefstijgingen”.

De spoorwgen hebben besloten op korte termijn te komen tot de oprichting van een 'Consumentenoverleg NS'. In dit forum zullen vertegenwoordigers van organisaties als de Consumentenbond, Rover, Ouderenbond en ANWB en van de overheid zitting hebben. Voorzitter wordt de Groningse burgemeester H. Ouwerkerk. Het overleg moet volgens Den Besten dienen als klankbord en zal voorstellen en plannen van NS op het gebied van tarieven, dienstregeling en dienstverlening moeten toetsen. Uiteindelijk beslist het bedrijf, maar de NS-bestuursvoorzitter zegt grote waarde te zullen hechten aan de adviezen. “Wij willen weten hoe onze klanten over ons denken en wat ze wel en niet op prijs stellen.”

NS erkent dat er vorig jaar te veel mankeerde aan de stipte dienstregeling. Die vertragingen werden veroorzaakt door het grote aantal werkzaamheden aan de spoorbanen. Na de afronding van enkele grote projecten zullen de vertragingen volgend jaar aanzienlijk afnemen, belooft het bedrijf.

Door de per 1 januari 1995 ingevoerde nieuwe reisregels is het zwartrijden in de trein in de eerste maanden van dit jaar aanzienlijk verminderd.