Koffiehuisschaak in Riga

Zo moet het dus, zal Gata Kamsky denken als hij ziet hoe Kasparov een week geleden Anand aanpakte. In hun laatste kandidatenmatch kon Kamsky met wit in de openingen niets bereiken tegen Anand. Anand had zich maandenlang voorbereid en zijn verdedigingen, open Spaans tegen 1. e4 en Grünfeld-Indisch tegen 1. d4, stonden zo vast als een huis. Slechts een keer kreeg Kamsky voordeel, maar dat lag beslist niet aan de slappe opening, 1. d4 Pf6 2. Pf3 g6 3. Lg5, die hij toen koos. Maar nu, in het Tal Memorial in Riga, nam de Grote Baas het werk zelf ter hand, hij kraakte Anand moeiteloos in de opening en veegde hem in 25 zetten van het bord. Met het Evans-gambiet nota bene! Romantisch gambiet, bedacht in 1824 door kapitein William Davies Evans op de postboot van Milford Haven naar Waterford. De topschakers van de vorige eeuw hebben er veel plezier aan beleefd. Maar al in de jaren twintig van deze eeuw werd het gambiet als hopeloos ouderwets beschouwd, geschikt voor romantisch koffiehuisschaak, maar ontoereikend tegen de moderne verdedigingstechniek. Op de vingers van een hand is te tellen hoe vaak het Evans-gambiet in de laatste vijftig jaar in werkelijk belangrijke toernooien is gespeeld.

Alles wat vergeten is, is nieuw, heeft Kortchnoi eens gezegd. Kasparov onderzoekt alles. Wat in de mode is, wat straks in de mode zal komen en wat vergeten is. Nu heeft hij zich dus op het Evans-gambiet gestort.

Het zal Anand, vijf maanden voor zijn wereldkampioenschapsmatch tegen Kasparov, te denken geven. Hij moet dus ook het Evans-gambiet bestuderen. De topschakers weten natuurlijk wat er over dit soort bijna vergeten openingen in de boeken staat, maar zich een eigen oordeel vormen over de juistheid van die boekenvarianten, daar zijn ze vaak niet aan toegekomen. Dat zal Anand nu doen en het zal hem tijd kosten. En natuurlijk is het niet erg waarschijnlijk dat Kasparov van plan is om Anand straks in de match met het Evans-gambiet aan te pakken. Zijn gevaarlijkste verrassingen houdt hij nu nog geheim. Wat de partij uit Riga nog eens laat zien, is dat de verrassingen van Kasparov in alle hoeken van het schaakspel gevonden kunnen worden, in de meest obscure en vergeten openingsvarianten. Anand krijgt het druk de komende maanden.

Wit Kasparov - zwart Anand

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 Lf8-c5 4. b2-b4 Bedenk wel, het was geen vluggertje, rapidpartij of blindpartij, evenmin waren de spelers de handen op de rug gebonden, het was een heel gewone serieuze partij met volle bedenktijd waarin Kasparov dit frivole gambiet speelde. 4...Lc5xb4 5. c2-c3 Lb4-e7 6. d2-d4 Pc6-a5 7. Lc4-e2 Hier blijkt al dat Kasparov zijn eigen gedachten over deze opening heeft gevormd. Bijna iedereen deed hier 7. Pxe5 7...e5xd4 Helemaal nieuw was Kasparovs zet niet, alleen vergeten. In een correspondentiepartij Bulochus-Melz uit 1984 werd gespeeld 7. Le2 d6 8. Da4+ c6 9. dxe5 dxe5 10. Pxe5 Pf6 11. 0-0 b5 12. Dc2 0-0. Dat ziet er veiliger voor zwart uit dan wat Anand doet. 8. Dd1xd4 Pg8-f6 9. e4-e5 Pb8-c6 10. Dd4-h4 Gespeeld in de geest van Het Ei, zullen Amsterdamse koffiehuisschakers hier goedkeurend opmerken. 10...Pf6-d5 11. Dh4-g3 g7-g6 12. 0-0 Pd5-b6 13. c3-c4 d7-d6 14. Tf1-d1 Pb6-d7 15. Lc1-h6 Pc6xe5 16. Pf3xe5 Pd7xe5 Zwart heeft nog een tweede pion gewonnen en na 17. Lg7 Lf6 18. Lxh8 Lxh8 zou hij er met twee pionnen voor de kwaliteit nog redelijk voorstaan. 17. Pb1-c3 Maar wit speelt niet op materiaalwinst, hij houdt de zwarte koning in het centrum. 17...f7-f6 18. c4-c5 Pe5-f7 19. c5xd6 c7xd6 20. Dg3-e3 Pf7xh6 21. De3xh6 Le7-f8 22. Dh6-e3+ Ke8-f7 23. Pc3-d5 Lc8-e6 24. Pd5-f4 Dd8-e7 25. Td1-e1

Het is hard gegaan met zwart. Wit dreigt 26. Lf3 met stukwinst. Na 25...Lh6 wint 26. Lc4, na 25...Te8 komt 26. Lb5 en na 25...Dd7 26. Lb5 Dxb5 27. Dxe6+ Kg7 28. Tab1 is het ook snel afgelopen. Zwart gaf op.

Het toernooi in Riga is het eerste van drie toernooien die 'PCA-klassiekers' zijn gedoopt. De volgende zullen in Novgorod en Horchen (bij Zürich) plaatsvinden, steeds met dezelfde spelers. De vrienden van Kasparov zou je kunnen zeggen (Karpov speelt op het ogenblik met een ander clubje een nog sterker toernooi in Spanje), al zou dat een beetje overdreven zijn. Jan Timman speelt ook in de PCA-klassiekers en grote vrienden zijn hij en Kasparov de laatste jaren niet. Na zeven ronden stond Kasparov bovenaan met 5 uit 6. (Er zijn elf deelnemers, dus iedere ronde is er een speler vrij). Ivantsjoek was tweede met 5 uit 7. Timman had 2 uit 6, vier remises en nederlagen tegen Kasparov en Anand. Tegen het geweld van Kasparov hield hij het nog korter uit dan Anand, maar in tegenstelling tot Anand deed Timman het zichzelf aan. Anand werd verrast. Timman verraste zijn tegenstander door zich te verdedigen met een openingsvariant die als slecht bekend staat en het helaas ook bleek te zijn.

Wit Kasparov - zwart Timman

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Pb1-c3 d5xc4 5. a2-a4 Lc8-f5 6. Pf3-e5 Wat nu? Normaal en waarschijnlijk het beste is 6...e6 7. f3 Lb4, maar sommige varianten, bijvoorbeeld het stukoffer 8. e4 Lxe4 9. fxe4 Pxe4, zijn tot ver na de twintigste zet uitgeanalyseerd. Echt iets voor Kasparov om daar een beslissende versterking te vinden. 6...Pb8-d7 7. Pe5xc4 En nu is 7...Dc7 gevolgd door e5 gebruikelijk, al komt wit een tikje beter te staan. 7...Pd7-b6 Timman kiest een ongebruikelijke zijvariant, om de theorie te ontwijken. 8. Pc4-e5 Pb6-d7 Maar dit doet niemand, normaal is 8...e6 9. Dd1-b3 En vreemd is het niet dat niemand Timman is voorgegaan op dit pad, want zwart komt binnen de kortste keren verloren te staan. 9...Pd7xe5 10. d4xe5 Pf6-g4 11. Db3xb7 Pg4xe5 12. f2-f4 Pe5-g6 13. e2-e4 Lf5-d7 14. f4-f5 Pg6-e5 15. Lc1-f4 f7-f6 16. Lf4xe5 f6xe5 17. Ta1-d1 Ta8-b8 18. Db7xa7 Tb8-b4 19. Lf1-e2 g7-g6 20. Th1-f1 Lf8-g7 21. f5xg6

Een treurige stelling voor zwart. Na 21...hxg6 wint wit onmiddellijk met 22. Txd7 Dxd7 23. Da8+ Dd8 24. Dxc6+ Dd7 25. Dxg6+ 21...Tb4-d4 22. Le2-h5 Zwart gaf op. Na 22...h6 23. Tf7 Tg8 24. Dc5 Txd1+ 25. Pxd1 kan hij bijna geen zet meer doen.