De regelneven

DE POLITIEKE STROMING wint het soms van de realiteit. Een woordvoerder van de KLM zei dit onlangs in verband met de problemen die waren gerezen bij de invoering van de groene magneetkaart op Schiphol voor passagiers van en naar 'Schengen-landen'. Ook al was de luchthaven niet klaar en waarschuwde de KLM dat een pasjessysteem niet zou werken, de verantwoordelijke politici verzekerden dat het wis en waarachtig wel zou lukken met die pasjes. Zo gaat dat: politici en ambtenaren bedenken regels en daaraan moet de werkelijkheid zich houden.

Niet alleen bij de grenskaarten van Schiphol leidt dit vaak tot ontsporingen. Op sociaal-economisch terrein is in de afgelopen weken een scala aan plannen en plannetjes gelanceerd, met hier een verschuiving van de lasten, daar een reparatie van de compensatie. Een (onvolledig) overzicht van de beleidscreativiteit: - Naar aanleiding van de geplande lastenverlichting voor 1996 wordt gewerkt aan een knutselpakket, een compromis tussen algemene en specifieke lastenverlichting toegespitst op de laagstbetaalden. - De 'wig', het verschil tussen bruto- en nettoloon, dreigt voor inkomens boven het minimum nog hoger te worden. - Tussen het kabinet en de SER bestaat een diepgaand verschil van mening over de Ziektewet en de WAO. - De energieheffing die volgend jaar wordt ingevoerd, wordt gecompenseerd door verlaging van het tarief van de eerste schijf en voor bejaarden ook nog via een extra verhoging van de ouderenaftrek. - De 'koppeling' tussen loonstijgingen in de markt en uitkeringen komt weer terug. - De 40.000 'Melkert-banen' collectiviseren het arbeidsaanbod van langdurig werklozen. - Bij de 'vouchers' die minister Melkert voor klusjeswerk wil invoeren, verzetten vakbonden zich tegen gebruik door particulieren - bij wie daarvoor vermoedelijk de grootste vraag bestaat. - Ter overbrugging van het meningsverschil over uitkeringen en arbeidsplicht heeft de minister van sociale zaken het voorstel gelanceerd van een 'brug-inkomen', een gesubsidieerd inkomen voor bepaalde groepen werklozen op weg naar betaald werk. - Bij de 'bruteringsoperatie' in de sociale woningbouw (wegstrepen van subsidies tegen leningen) botste de staatssecretaris van volkshuisvesting met de PvdA-fractie over compensatie met de individuele huursubsidie. - Over het wettelijk minimumloon is een departementale stammenoorlog uitgebroken. - Als er een tijdelijke dispensatie komt voor het minimumloon, wil de minister van sociale zaken die aan alle mogelijke beperkende regels binden. - De opbrengst van een aangekondigde verlaging van de overdrachtsbelasting bij de verkoop van woningen wordt ingezet om werknemers aan te sporen dichter bij hun werk te gaan wonen in verband met het milieu- en mobiliteitsbeleid. - Ter financiering van de verlaging van de overdrachtsbelasting wordt de overdracht van het economische eigendom weer belast. - De opheffing van een btw-constructie die veel gebruikt wordt door (semi)overheidsinstellingen bij de aankoop van gebouwen, levert geld op dat zal worden gebruikt voor verlaging van de vennootschapsbelasting en voor vrijstelling van het leerlingwezen van belastingen en premies. - Voor de inkomensgevolgen van de hervormingen in de gezondheidszorg wordt compensatie voor de laagste inkomens gezocht. - De pil moet uit het ziekenfonds om de inkomenseffecten van andere bezuinigingen in de gezondheidszorg te vermijden. - De politieke touwtrekkerij over de aanwending van de 'meevallers' (beperking van de tegenvallers) bij de rijksbegroting in 1996 is op het scherp van de snede gevoerd. - En dan zijn er buiten het terrein van het inkomensbeleid nog het hoger beroep voor asielzoekers, de tijdelijke opvang van asielzoekers, de coffeeshops, de mestregelingen, de schadevergoeding voor de overstromingen en andere dossiers waarover politieke meningsverschillen en ambtelijke stammenstrijd besluitvorming belemmeren.

POLITIEK BESTAAT uit de kunst om compromissen te sluiten en tegenstrijdige belangengroepen tevreden te stellen. In de Nederlandse politiek neemt dit de vorm aan van micro-management van de economie en de samenleving, waarbij aan abstracte burgers een theoretisch gedrag wordt toegedicht en waarbij het rotsvaste vertrouwen bestaat dat beleid de verdeling van schaarse goederen zoals inkomen, uitkeringen en werkgelegenheid tot achter de komma kan afstemmen.

Achter de façade van de 'terugtredende overheid', die versluierende politieke slogan uit de jaren tachtig, bevindt zich de ongeknakte behoefte tot fijnafstemming. Aangezien het beleid al zo verregaand ingrijpt in alle elementen van de samenleving, leidt zelfs de kleinste aanpassing tot verschuivingen in het reusachtige collectieve bouwwerk. En tot de permanente roep om reparatie en compensatie. Zo blijft het stelsel de gevangene van zichzelf en is de sturing een kwestie van cirkels draaien.