Van Straten onder vuur op kennersavondje; Multatuli op cd-rom en iedereen is biograaf

AMSTERDAM, 20 APRIL. Iedereen kan zelf Multatuli-biograafje spelen - als tenminste alle vijfentwintig delen van diens Volledige Werken op cd-rom gezet zouden worden. Want alle gegevens 'van, rond, over en betreffende' Multatuli zijn in die onlangs voltooide uitgave verzameld. De ware Multatuliaan, die eigenwijs genoeg is voor een hoogstpersoonlijke visie op de schrijver, kan dan met gemak op het computerschijfje alle relevante feiten bij zijn favoriete Multatuli-thema's vinden, en klaar is zijn ideale biografie.

Dat was de meest concrete oplossing die gisteren werd geboden tijdens een door uitgever Bas Lubberhuizen belegde bijeenkomst over de ideale Multatuli-biografie. In De Balie in Amsterdam discussieerden Hans van den Bergh, Theodor Holman, Annemarie Kets-Vree, Dirk van der Meulen, Jaap Oversteegen en Philip van Mortel naar aanleiding van de onlangs verschenen biografie Multatuli; van blanke radja tot bedelman van Lubberhuizen-auteur Hans van Straten. Maar het handjevol publiek, dat voor het grootste deel uit leden van het Multatuli Genootschap bestond, wees de cd-rom luidruchtig gruwend om zoveel moderns af. Dan nog liever onenigheid om echte boeken.

Te slordig, te weinig aandacht voor Multatuli als schrijver en voor de 19e-eeuwse context van zijn doen en laten; teveel aandacht voor financiële kwesties en voor 'met wie Multatuli naar bed is geweest'. Dat zijn de voornaamste bezwaren die gespreksleider Hans van den Bergh heeft tegen de biografie van Hans van Straten. In een bespreking in Het Parool noemde Van den Bergh, zelf redacteur van de Volledige Werken, het boek onder meer 'een absurd vertekend portret'. Van Straten wilde daarom niet naar De Balie komen.

Van den Bergh doet oprecht zijn best om objectief te blijven, maar kan zich na de pauze toch even niet beheersen. 'Vuig' noemt hij de wijze waarop Van Straten de geldzorgen van de schrijver behandelt. “Hij suggereert dat Multatuli het geld van zijn broer wil afpakken, maar vermeldt niet dat hij daar beladen met cadeautjes kwam!”

Theodor Holman, die zelf 'in drie weken' een biografie over Gerard Reve voltooide, noemt het 'onontkoombaar' dat een biograaf door tijd- en plaatsgebrek een vertekening van de feiten geeft. Als de biografie maar in een meeslepende stijl geschreven is, geeft dat volgens Holman niets. “En omdat dé Multatuli-biografie niet bestaat, kunnen er nooit genoeg geschreven worden.” “Je kunt je in ieder geval afvragen of een biografie wetenschappelijk verantwoord kan zijn”, zegt Dirk van der Meulen, die zelf op zo'n biografie gaat promoveren. “Ik betrap mezelf er geregeld op dat ik Multatuli's stijl wil imiteren.” Naast Hans van den Bergh is hij het enige panellid dat onverdeeld negatief is over Van Stratens boek: “Het kan wel over iedereen gaan. Ik mis een visie op de geportretteerde, en daardoor wordt het niet duidelijk wat de zin van het boek is.”

Maar welke invalshoek het meeste recht doet aan een zo veelzijdig karakter als dat van Multatuli, weet eigenlijk niemand. In ieder geval moet de autéur Multatuli aan bod komen, vindt Jaap Oversteegen, die zelf over diens literatuuropvatting het essay De redelijke natuur schreef. “En dat wordt steeds ondergesneeuwd door dat gezwets over die vrouwen!”, roept iemand uit het publiek. Van den Bergh zou juist graag zien dat Multatuli's turbulente liefdesleven ook eens werd beschouwd in de context van 'de negentiende-eeuwse zucht om je helemaal te geven.' Maar 'oude mannen die jonge meisjes inpakken', dat vinden de toehoorders niet speciaal negentiende-eeuws.

Volgens Annemarie Kets-Vree, bezorgster van een wetenschappelijke editie van de Max Havelaar, moet je als ideale biograaf het 'helicopter-perspectief' van Van Straten combineren met een analyse van 'iets in de geportretteerde dat je fascineert'. Kets-Vree zou bijvoorbeeld graag onderzocht zien hoe Multatuli's beroemde charisma precies werkte. Daartegen protesteert Philip van Mortel, die door Van den Bergh werd geïntroduceerd als 'vertegenwoordiger van alle Multatuli-kennis in Vlaanderen' en die op de schrijver promoveerde: “Dé definitieve waarheid bestaat niet. Een biograaf speurt naar feiten, maar die zijn wat Multatuli betreft al allemaal in de Volledige Werken verzameld. Dan kun je alleen nog maar een bepaalde bril opzetten, en komt het aan op de coupures in het leven van de schrijver. Ik vind dat Hans van Straten dat heel behoorlijk heeft gedaan.” En daarin kunnen de toehoorders zich beter vinden dan in de Multatuli-cd-rom. Maar de man uit het publiek die die suggestie doet, trekt alle aanwezigen weer hardhandig de negentiende eeuw uit: “Ik heb op internet gezocht op het trefwoord Multatuli. Van de zes miljoen mensen die nu op dat net met elkaar communiceren, heeft er nog niet één dat woord gebruikt.”