Glazen Narcissen in het Frans Halsmuseum in Haarlem; Heel, geel en levend

Narcissen, t/m 30 april. Frans Halsmuseum, Groot Heiligland 62, Haarlem. Ma t/m za 11-17u, zo 13-17u. Inl 023-164200.

Wie een aantal glaskunstenaars vraagt een vaas of object te maken geïnspireerd op de narcis, kan hen maar beter meteen verbieden iets geels met trompetkelk en een krans van blaadjes te maken. Want de tweeëntwintig kunstenaars - van verschillende nationaliteiten maar allen in Nederland werkzaam - die door het Haarlemse Frans Halsmuseum werden benaderd voor de tentoonstelling Narcissen en glas, vatten hun opdracht nogal eens erg letterlijk op.

Vorig jaar organiseerde het museum een soortgelijke tentoonstelling met de titel Tulpomanie. Toen leefden keramisten zich uit in verrassende tulpenvazen en objecten met soms krankzinnige vormen die, zoals een Jeff Koons-achtig bouwwerkje met roze biggetjes, vaak nauwelijks nog aan een tulp deden denken. Dit jaar zijn de meeste objecten een stuk braver. Veel geelgetinte vazen dus, waarbij de kelk van de trompetnarcis en de krans van blaadjes daaromheen keurig zijn nagebootst.

Van de kunstenaars die de bloemvorm zelf als uitgangspunt voor hun vazen namen, weet vooral Yvon Trossel meer van de narcis te maken dan de wat saaie, robuuste bloem die al bekend genoeg is van talloze groenstroken langs de snelweg. Misschien wel geïnspireerd door het feit dat narcissen op zulke plaatsen altijd maar heel, geel en levend lijken te blijven, maakte ze er vazen van die een stuk minder fris ogen. Trossel zette voor haar zes vazen de narcis op zijn kop en veranderde de buitenste bladerkrans in een frêle rokje dat lijkt te wapperen in de wind. Vazen als dode bloemen zijn het, met neerhangende kopjes en in groen-bruine, 'bedorven' kleuren.

Alle vazen en objecten zijn tussen de schilderijen en voorwerpen uit de vaste collectie van het museum opgesteld, met uitzicht op de prachtige binnentuin waar nu tientallen soorten narcissen bloeien. Soms past het glas zo goed bij de omgeving dat nauwelijks nog opvalt dat het hier om een aparte tentoonstelling gaat. Zo ligt de vaas 'The specimen' van Phillipa Edwards, die doet denken aan een glazen bol om scheikundige proeven in te doen, in een kabinet vol oude apothekers- en doktersattributen op een soort snijtafel. Het narcisje dat in de vaas gestoken is lijkt klaargelegd om onder het mes te gaan.

Hans van Bentem en Barbara Kletter trokken zich van de narcis zelf weinig aan en maakten daardoor de verrassendste objecten van de tentoonstelling. Kletter verbood het museum zelfs, terwijl alle tentoongestelde vazen zijn gevuld met echte narcissen, om haar installatie met bloemen op te sieren. Van Bentem maakte een 'Narcissus Queen' die alles met de mythe van Narcissus te maken heeft. Voor een zilvergrijs gordijn zoals ze wel in crematoria hangen, staat als een abstract schaakstuk een grote, glanzende kegel met een zwoel Lolita-mondje. Het lijkt massief aluminium, maar het is glas dat van binnen zilver is gekleurd. Wie ernaar kijkt ziet zichzelf weerspiegeld als Narcissus in het water. Drie maal liefst, in wat het lijf, het hoofd en de kroon van de 'Queen' zou kunnen zijn. De toeschouwer vergaapt zich aan zijn on-mooie beeld in lachspiegel-vormen, en heel toepasselijk is in deze stille gang van het museum alleen het tikken van een staartklok te horen, alsof het een bijbehorend vanitas-symbool betrof.

Barbara Kletter, die de kwetsbaarheid van het materiaal de mooiste eigenschap van glas lijkt te vinden, borduurt eigenwijs voort op haar eigen preoccupaties. Vorig jaar exposeerde ze nog in het Haarlemse Teylers museum met een verzameling glazen paddestoelen die in berkehouten kistjes waren opgeborgen. Voor het Frans Halsmuseum maakte ze een aantal eenvoudige vazen op een voetje die weer met zorg gekoesterd kunnen worden in een op maat gemaakt omhulsel. Kletter ontwierp daarvoor een zachte riemtas van mosgroen suède, weer een aantal met zachte stof gevoerde koffertjes en een prachtige houten rugzak, op maat voor haar vazen gemaakt. Op twee grappige foto's is te zien hoe Kletter zich het gebruik van deze attributen voorstelt. Als een opgewekt natuurvorsertje loopt ze bepakt en bezakt met haar koffertjes en tasjes door een bos. Alsof ze geen narcissen plukken wil, maar mooie vazen zoekt.