Evolutie; Naschrift Piet Borst

Op mijn column 'Evolutie weggemoffeld' heb ik veel reacties gekregen. Veel bijval, zoals de brieven van Drees en Koopman; ook brieven waarin leraren biologie laten zien hoe het evolutie onderwijs zelfs op openbare scholen wordt weggedrukt; en een serie brieven uit fundamentalistische hoek, waarvan alleen de brief van professor Bruinsma, emeritus hoogleraar Plantenfysiologie in Wageningen, hier is afgedrukt.

De brief van Bruinsma is sociologisch interessanter dan wetenschappelijk. Kennelijk zijn er nog mensen in Nederland, die het creationisme aanhangen en die mensen kunnen hoogleraar worden. Dat laat zien dat de evolutieleer inderdaad niet onmisbaar is voor een mooie carrière in een biologisch vak. In dat opzicht is de brief van Bruinsma dus onweerlegbaar.

In elk ander opzicht heeft Bruinsma echter ongelijk, al is dat misschien niet direct duidelijk door de ingewikkelde woorden die hij gebruikt. Ik geef een korte exegese. Wat Bruinsma wil zeggen met 'het alternatief van polyfyletische homeostasis' is dat alle levende organismen door God in hun huidige vorm zijn geschapen ('polyfyletisch') en dat zij niet uit gemeenschappelijke voorouders zijn ontstaan ('monofyletisch'). Weliswaar zien wij dat vlieg en mens genen bevatten, die sterk op elkaar lijken, maar dat komt niet omdat ze een gemeenschappelijke voorouder hebben, maar omdat God (hier 'intelligentie' genoemd) 'steeds dezelfde principes gebruikt om, met kleine verschillen, geheel andere objecten te creëren'.

Ook Bruinsma en andere creationisten blijven echter zitten met het probleem dat de eenmaal geschapen 'objecten' zichtbaar veranderen. De legkip lijkt in belangrijke eigenschappen weinig meer op het gevogelte, waaruit deze kip is ontstaan. Vandaar dat de fundamentalistische bioloog er niet aan ontkomt om te erkennen dat er zoiets als micro-evolutie bestaat, mutaties die tot kleine veranderingen in de Schepping leiden. Uiteraard leiden veel kleine veranderingen tot grote veranderingen, dus nieuwe soorten, zoals de evolutieleer stelt.

Om aannemelijk te maken dat dit niet gebeurt komt Bruinsma met het begrip 'homeostasis'. Dat is een bestaand begrip uit de fysiologie, onze bloeddruk wordt door homeostatische mechanismen op peil gehouden, maar in de genetica van soorten is homeostase onbekend en is het gebruik van deze term loos en misleidend. Ik gun Bruinsma zijn christelijk-fundamentalistische visie, maar met een 'moderner denkkader' heeft zijn 'polyfyletische homeostasis' niets te maken.

Overigens zijn er wel betere verdedigers te vinden van het creationisme dan Bruinsma als hij schrijft: 'Een eeuw onderzoek bracht geen ander mechanisme voor evolutie voort dan selectie, waarbij altijd genetische informatie verdwijnt'.

Kom nou, collega Bruinsma. Iedere student in Wageningen kan u met een eenvoudige proef laten zien dat bij selectie voor geneesmiddelenresistentie amplificatie van resistentiegenen op kan treden en er dus genetische informatie bijkomt. Dat is geen triviaal gegeven. Juist zulke extra genen vormen het ruwe materiaal waaruit nieuwe genetische functies (en dus nieuwe eigenschappen en uiteindelijk nieuwe soorten) kunnen ontstaan.

Het lijkt mij niet nodig om de brief van Bruinsma verder in detail te weerleggen. Dat de aarde niet in 7 dagen is ontstaan en dat de vrouw niet afkomstig is uit een mannelijke rib, is voor NRC-lezers geen nieuws. Mijn repliek is alleen bedoeld om te voorkomen dat de biologische leek misleid wordt.

Er is geen serieuze concurrentie binnen de hedendaagse biologie voor de evolutieleer. Ondanks de beweringen van religieuze fundamentalisten zoals Bruinsma, zijn de wetenschappelijke opvattingen over evolutie eenduidig en onomstreden op hoofdlijnen. Die opvattingen horen daarom onverkort in het biologie-onderwijs thuis en ik vind het onjuist dat een kleine groep Nederlanders dat belemmert omdat zij niet kunnen accepteren dat het natuurwetenschappelijke wereldbeeld niet past in hun letterlijke interpretatie van goddelijke openbaring.

Gelukkig geven de meeste christenen in Nederland een minder extreme uitleg aan de Bijbel. Daarom denk ik ook dat de evolutietheorie gewoon in het schriftelijk eindexamen kan worden opgenomen zonder dat dit tot een nieuwe schoolstrijd leidt.

(Einde discussie, red.)