Amerikaan moet langer in Mir blijven; Verbouwing in de ruimte

Officieel keert de op 14 maart per Sojoez TM-21 gelanceerde Amerikaanse astronaut Norman Thagard op 10 juni - na een negentig dagen durend verblijf aan boord van het Russische ruimtestation Mir - naar de aarde terug, samen met zijn twee Russische metgezellen. Maar zeker is dat allerminst, want de beide Russen zullen eerst het Mir-complex volledig moeten hebben omgebouwd en dat karwei zou best eens een paar weken tot zelfs een paar maandelanger kunnen duren.Dit houdt in dat ook Thagard langer weg blijft en dat de eerste koppeling van het Amerikaanse ruimteveer Atlantis met Mir wordt opgeschoven. De ombouwactiviteiten die Thagards Russische collega's, Vladimir Dezjoerov en Gennadi Strekalov, de komende tijd moeten uitvoeren, houden nauw verband met de komst van de Atlantis. Modules die in de loop der jaren aan Mir werden gekoppeld, moeten worden verplaatst, koppelingssystemen omgewisseld en zonnepanelen verwijderd om het Amerikaanse ruimteveer zonder al te grote risico's te laten koppelen en ook nog eens plaats vrij te maken voor de in de loop van mei - na een vertraging van ettelijke jaren - te lanceren nieuwe Spektr-laboratoriummodule.Het huidige Mir-complex wordt gevormd door een 21 ton wegend basiscompartiment (de eigenlijke Mir, gelanceerd 20 februari 1986) met een koppelingssegment, de 10 ton wegende Kvant-1, de Kvant-2 (20 ton) en de Kristal (20 ton). De Spektr zal daar nog eens 20 ton aan toevoegen en hetzelfdeeldt voor de in november/december aan de Mir te koppelen Priroda.

Die Priroda wordt de laatste uitbreiding van het Mir-complex, dat waarschijnlijk begin 1998 geen bezoekers van vlees en bloed meer zal ontvangen.

Sommige (ook Russische) deskundigen vrezen echter dat het Mir-complex al eerder geen dienst meer zal kunnen doen, gezien de steeds duidelijker aan de dag tredende ouderdomsverschijnselen en het feit dat kosmonauten de laatste jaren een steeds groter deel van hun tijd aan boord moeten besteden aan onderhouds- en herstelwerkzaamheden. Dezjoerov en Strekalov zullen minstens vier en mogelijk zelfs zes 'uitstapjes' in de vrije ruimte maken om de twee zonnepanelen van de op 31 mei 1990 gelanceerde Kristal-module te demonteren en vervolgens te installeren op de aan de 'achterkant' van het complex gesitueerde Kvant-1, waarin zich onder meer het Nederlandse Comis-instrumentarium voor de waarneming van röntgenstralingsbronnen in het heelal bevindt. Tijdens die uitstapjes wordt naderhand ook nog een extra omwisseling van Mir-koppelingssystemen tot stand gebracht. Volgens Vladimir Sromatnikov, een Russische ingenieur die het koppelingsprincipe voor Mir en Atlantis ontwierp, maken veel van zijn collega's zich zorgen over de problemen die zich kunnen voordoen bij verplaatsing van die zonnepanelen. Sromatnikov: 'Het zal niet eenvoudig zijn om deze dingen - elk 15 meter lang en 2,5 meter breed - op te vouwen nadat ze al vijf jaar in de ruimte zijn geweest.' Voor de 'verhuizing' van de circa 20 ton wegende Kristal-module hoeven de kosmonauten overigens niet naar buiten. Die operaties zullen door Dezjoerov en Strekalov vanuit de Mir-commandocabine met afstandsbediening worden uitgevoerd, waarbij de plaatsverwisseling wordt gerealiseerd met behulp van de eigen korte manipulator-arm van de Kristal. Hoewel Nasa, het Amerikaanse bureau voor lucht- en ruimtevaart, het liefst zou zien dat Thagard op de afgesproken datum, 10 juni, naar de aarde terugkeert (het is de bedoeling dat die thuisreis wordt gemaakt aan boord van de Atlantis, samen met Dezjoerov en Strekalov), voelen de Russen er weinig voor om hun beide kosmonauten te laten terugkeren voordat ze hun gecompliceerde ombouwwerkzaamheden hebben afgerond. Per slot van rekening was de hele training van Dezjoerov en Strekalov juist op die activiteiten afgestemd, wat niet het geval is bij hun per Atlantis naar Mir te brengen opvolgers, Anatoli Solovjov en Nikolaj Boedarin. In Houston wordt er dan ook rekening mee gehoudent de eerste koppeling van de Atlantis met het Russische Mir-complex op zijn minst een maand moet worden uitgesteld.

Om het lanceringsschema niet al te zeer in de war te schoppen, zal NASA in dat geval omstreeks medio juni eerst maar het ruimteveer Discovery lanceren voor het in de ruimte brengen van een grote communicatiesatelliet van het type TDRS en zal Thagard zich naar eigen zeggen gewoon blijven wijden aan zijn experimenten. In het uiterste geval kan de mise zelfs tot september duren, waardoor de voor 22 augustus geplande lancering van Sojoez TM-22 met onder anderen de Duitse ESA-astronaut Thomas Reiter voor een verblijf van 135 dagen aan boord van Mir (project Euromir 95) ook nog eens ernstig in het gedrang zou komen. De Russen hebben intussen al laten weten blij te zijn met een 'gast' aan boord die zo veel ervaring heeft als de 51-jarige Thagard: vier ruimtevluchten met de Space Shuttle. Van die ervaring zullen zijn Russische collega's (Dezjoerov is voor het eerst in de ruimte, Strekalov net als Thagard al voor de vijfde maal) de komende hectische maanden graag gebruik maken.