Einde oorlog in Moskou groots evenement

MOSKOU, 19 APRIL. De begrafenissen van de partijleiders Breznjev, Andropov en Tsjernenko in de jaren tachtig waren er niets bij. De Olympische Spelen van 1980 zullen in de schaduw worden gesteld. De laatste keer dat Moskou zoiets heeft gezien, zo schrijft de krant Izvestija, was in 1896 bij de kroning van tsaar Nicolaas II. De vijftigste herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog op 9 mei moet werkelijk een groots evenement worden.

Meer dan vijftig staatshoofden en regeringsleiders zullen de festiviteiten bijwonen, onder wie Bill Clinton, Helmut Kohl en deo volente, François Mitterrand. Franjo Tudjman uit Kroatië en een nog aan te wijzen vertegenwoordiger van Noord-Korea zullen er zijn, evenals de Nederlandse premier, Wim Kok. Polen, dat in 1945 door het Rode Leger is bevrijd maar er wel eerst in 1939 door werd aangevallen, aarzelt nog. De Baltische landen blijven weg. “Voor ons eindigde de oorlog pas in 1991, met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie”, zo hebben zij laten weten.

Niet bekend

Men zegt wel dat een stad zich opmaakt voor een evenement, en in dit geval mag de uitdrukking letterlijk worden genomen. Standbeelden en gedenktekens worden opgepoetst, inclusief de nog op veel gebouwen aanwezige hamers en sikkels. Etalages worden opgesierd met posters waarop de Overwinnaars van de Grote Vaderlandse Oorlog worden bedankt. Boven de straten hangen rode banieren met '50 jaar overwinning' en het wegdek zelf krijgt nieuwe belijning, hoewel automobilisten dat laatste niet lijken te zien.

Langs de Koetoezovsky prospekt wordt de laatste hand gelegd aan een reusachtig monument met een 141 meter hoge pilaar die is ontworpen door Zhoerab Tsereteli, de man die zich specialiseert is grote formaten en die vorig jaar een onhandelbaar Columbus-beeld naar de Verenigde Staten verscheepte. De bouw van het herdenkingsmonument was overigens al voor de veertigste verjaardag van de overwinning begonnen, in 1983, maar is nooit afgekomen.

Op de startbaan van het vliegveld Toesjino, ten noorden van Moskou, leren tanks en pantserwagens voor de parade netjes naast elkaar te rijden. In woonwijken in de stad zelf worden straten afgezet om ruimte te maken voor groepen marcherende bejaarden. Dit zijn de meer dan 4000 veteranen die op 9 mei het Rode Plein zullen oversteken. Hun oefeningen worden per wijk georganiseerd, waarbij het ministerie van defensie voor een trommelaar en een instructeur zorgt. Op 5 mei is de generale repetitie op het Rode Plein.

Niet bekend

De aandacht voor de herdenking, en die voor de veteranen in het bijzonder, heeft tot gemengde reacties geleid. Izvestija schreef zaterdag cynisch dat de 'Loezjkov-kostuums' moeten voorkomen dat de buitenlandse gasten zien hoe armoedig de Russische oudjes leven. Ook een initiatief van Moskouse restaurants om een kookwedstrijd te organiseren en honderden veteranen uit te nodigen als jury, werd door de krant kritisch ontvangen. “Na de feestdagen moeten zij weer gaan rekenen: hoeveel kost brood, hoeveel kost kaas”, schreef de verslaggever. De veteranen zelf lijken verdeeld. Het comité dat de festiviteiten helpt organiseren vestigt de aandacht vooral op de offers die in het verleden zijn gebracht. Dissidenten wijzen op de offers die zij nú brengen.

“Wij zijn blij de Amerikaanse president in Moskou te ontvangen op deze prachtige dag”, schrijven 128 veteranen in een open brief aan Bill Clinton, “maar feit is dat Russische veteranen op dit moment niet in de stemming zijn voor feesten.” De briefschrijvers vragen een ontmoeting met de Amerikaanse president. Zij willen hem vragen hun verlangen kenbaar te maken naar vervroegde verkiezingen, hogere pensioenen, betere huisvesting en, in het algemeen, een fijner leven. De brief is eerder deze maand gepubliceerd in de krant Sovjetskaja Rossija. Ongeveer op dezelfde dag bekend werd wat het feest op 9 mei kost: 175 miljoen gulden.