VS en China botsen openlijk over leverantie van reactoren aan Iran

NEW YORK, 18 APRIL. De Verenigde Staten en China zijn gisteren publiekelijk met elkaar in botsing gekomen over Chinese plannen om twee nucleaire reactoren te verkopen aan Iran. Tegelijkertijd heeft Peking ermee ingestemd de resultaten van Amerikaans inlichtingenwerk over de kwestie te bekijken en er verder over te discussiëren.

Amerikaanse regeringsfunctionarissen zeiden gisteren dat minister van buitenlandse zaken Warren Christopher zijn bezorgdheid over de kwestie had geuit tijdens overleg met zijn Chinese ambtgenoot Qian Qichen, in de marge van de VN-conferentie over de verlenging van het Non-Proliferatieverdrag (NPV). De conferentie over het na 25 jaar aflopende NPV, dat verdere verspreiding van kernwapens moet voorkomen, begon gisteren in New York en duurt vier weken.

De twee ministers verschilden openlijk van mening over de kwestie tijdens een fotosessie. Christopher zei dat elke nucleaire samenwerking met Teheran “te gevaarlijk was om te rechtvaardigen” wegens de Iraanse “bedoelingen en motieven”. “Wij denken dat de samenwerking en technieken die daar ontwikkeld worden, de expertise die daar wordt gevormd, de wetenschappers die daar zijn, zichzelf lenen voor grote mogelijkheden van verkeerd gebruik en misbruik”, aldus Christopher. Qian, die naast hem stond, zei dat Peking niets in strijd met internationele wetgeving deed. Hij zei dat de bewuste transactie onder de bescherming van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) valt. “Er is geen internationale wet of internationale regel of internationale overeenkomst die een dergelijke samenwerking over het vreedzaam gebruik van kernenergie verbiedt”, aldus de Chinese bewindsman.

Christopher heeft de laatste weken steeds aangevoerd dat Iran verwikkeld is in een “spoedprogramma” om nucleaire wapens te krijgen, een standpunt dat al heeft geleid tot een twist met Rusland dat zelf ook nucleaire reactoren aan Iran wil verkopen.

Bij de opening van de NPV-conferentie gisteren vroeg de directeur van het IAEA, Hans Blix, om verscherping van de regels voor inspectie van kernreactoren.

Pag.5: IAEA: meer controles

Blix zei dat landen wel voor strengere controles zijn, maar niet als hun eigen reactoren worden onderzocht. “Wij willen dat de inspecties ons de maximale bescherming bieden maar wij willen de inspecteurs geen onbeperkte toegang tot ons eigen huis geven”, zo vatte de IAEA-directeur de houding van landen samen. Volgens het NPV is het IAEA verantwoordelijk voor de inspectie van kernreactoren en nucleair materiaal van landen die beloofd hebben geen kernwapens aan te schaffen en het verdrag hebben ondertekend. Blix wil dat het IAEA meer toegang krijgt tot nucleaire installaties, ook vooraf zonder kennisgeving te hoeven geven.

De NPV-conferentie moet antwoord geven op de vraag voor hoelang het NPV wordt verlengd: voor onbepaalde tijd en onvoorwaardelijk, zoals het Westen wil, of voor een beperkte periode, zoals veel Derde-wereldlanden voorstaan. De Amerikaanse minister Christopher noemde het NPV bij de opening “een van de belangrijkste verdragen aller tijden”. Hij wees erop dat de nucleaire arsenalen van de grote mogendheden aanzienlijk zijn afgenomen door het NPV.

VN-secretaris-generaal Boutros-Ghali die in het verleden had gepleit voor een onbepaalde verlenging van het verdrag, ging nu in zijn openingstoespraak niet zover. Wel zei hij te hopen op een wereld zonder kernwapens. Het wantrouwen tussen het Westen en de Derde Wereld bleek al in het weekeinde, toen experts het niet eens konden worden over de stemprocedure aan het eind van de conferentie. Een aantal grote niet-gebonden landen eist een geheime stemming, maar het Westen is voor een openbare stemming en hoopt daarbij in te spelen op verdeeldheid onder de Derde-Wereldlanden, met name de kleinere. (Reuter, AP)