Broeder muis

De dierenbeschermer is sentimenteel. Van alle onrecht in de wereld kiest hij het makkelijk aansprekende dierenleed om te bestrijden en hij koestert het dier alsof het een mens is. Hij is inconsequent en onlogisch. Hij heeft een afkeer van stierengevechten, maar hij eet het vlees van de gemartelde fabriekskip. Hij beschermt zeehond, aap, hond en kat, maar hij belaagt de mollen in zijn tuin met een windbuks. Zou hij niet ook het recht op leven van de lintworm moeten verdedigen als zijn dierenliefde consequent was? Er valt weinig tegen deze verwijten in te brengen, alleen dat er nauwelijks een menselijke actie valt te bedenken die niet op de een of andere manier als sentimenteel en onlogisch valt uit te leggen.

De geneticus professor dr. Dirk Bootsma valt de dierenvrienden die de nieuwe Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren hebben opgesteld van twee kanten aan. Hij vindt het overdreven dat aan de muis hetzelfde recht van leven als aan de mens zou worden toegekend. Hij schampert dat hij zich op die manier bij zijn experimenten ook om het individuele wel en wee van ieder bananevliegje zou moeten bekommeren.

Het was een opmerkelijk interview dat Vrij Nederland vorige week met hem had. Niet alleen om de belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen die er in werden beschreven, maar vooral doordat een vooraanstaand en internationaal vermaard geleerde hier de burgerlijke ongehoorzaamheid predikte. Bootsma zei dat hij niet kon leven met de bescherming die de nieuwe wet aan zijn proefdieren bood. Als de wet zo zou blijven als hij er nu voor lag, zou hij naar het buitenland gaan of de wet ontduiken. U moet het maar in de krant zetten, zei hij grimmig.

Het was alsof we terug waren in de tijd dat de ondernemers het kabinet Den Uyl de schuld gaven van het slechte Nederlandse ondernemershumeur en dreigden weg te trekken naar zonnige streken waar het humeur beter was. Het verschil is alleen dat Vrij Nederland intussen veel begrip heeft gekregen voor de knorrigheid over de Nederlandse regelgeving. Bootsma deed ook een beetje aan een ondernemer denken toen hij het had over “de tent opzetten“, maar het is flauw om daarover te vallen, hij is een belangrijk man van wetenschap aan wie net een Zwitserse prijs voor geneeskunde van negenhonderdduizend gulden is toegekend. Het is niet nodig om de waarde van zijn werk aan de hoogte van de prijs af te meten. Ook uit wat Bootsma over zijn werk vertelde, kon de leek opmaken dat hij zeer belangrijke ontdekkingen heeft gedaan. Hij beschreef het proces waarmee in de cel de reproduktie van beschadigd DNA voorkomen wordt. “Een fantastisch verhaal, hè?“ zei hij. Het was ook fantastisch.

Als over tien jaar het menselijk genoom geheel in kaart is gebracht, zal het mogelijk zijn om voor iedere menselijke ziekte een dierenstam te fokken die aan die ziekte lijdt. Onze beste vriendjes aap en dolfijn zullen min of meer buiten schot blijven, doordat ze er zo onpraktisch lang over doen om zich voort te planten. Broeder olifant is bijna onkwetsbaar. De muis heeft het ongeluk dat hij enerzijds dicht bij de mens staat en dat anderzijds de muizengeneraties elkaar binnen een paar maanden opvolgen. In grote aantallen zullen generaties dieren gefokt worden die hun leven beginnen en eindigen met helse ziektes. Het is demagogisch om in detail in te gaan op het lijden dat deze ziektes zullen veroorzaken. Waarom dat is weet ik niet, maar er is afgesproken dat het demagogisch is. Ook zonder die details kan worden aangevoeld dat de dierenmarteling op een ander en hoger niveau komt, als generaties dieren worden gefokt waarvoor het lijden de enige reden van hun bestaan is. Begrijpelijk dat er strenge regelgeving komt met de nieuwe dierenwelzijnswet. Ze regelen zoveel onzin, regelen ze nu eens iets goeds.

Bootsma is wel gevoelig voor ethische bespiegelingen, maar zijn ethiek is een andere. Hij benadrukt zijn calvinistische achtergrond, en misschien ligt het aan die achtergrond dat hij vooral bekommerd lijkt te zijn door ontwikkelingen die de scheidslijn tussen mens en dier aantasten. Een mens met varkenshart mag van hem bestaan, want er vindt geen werkelijke vermenging tussen mens en dier plaats. De kinderen van die mens hebben geen varkenshart. Het zou mij een zorg zijn, zolang het pompt, maar voor Bootsma is de mens beelddrager Gods en het varken niet. Mens is mens en muis is muis, en bij hun ontmoeting in het laboratorium mag de wetenschapsman niet door maniakale overheidsregelgeving het werken onmogelijk worden gemaakt.

Het valt me niet licht om de overheidsbureaucratie tegen de wetenschap te verdedigen. Hoeveel prettiger zou het niet zijn om de vooruitgang te omhelzen, dan zou ik een samenhangend wereldbeeld hebben. Helaas, het zit er niet in.

Waar moet Bootsma naar toe als hij voor de Nederlandse dierenbeschermers naar het buitenland vlucht? In Engeland en Duitsland zijn ook strenge regels. In Amerika is het fokken van proefdieren slordiger geregeld dan in Nederland, maar er zijn daar militante dierenbevrijdingsfronten die vast over goede internationale contacten beschikken. Als ze van hun Nederlandse collega's horen over een wetenschapsman die Nederland ontvlucht omdat de dierenbeschermingswetten hem daar te streng zijn, zullen ze hem in Amerika een warme ontvangst bereiden.

De slechtgehumeurde ondernemers van Den Uyl hebben voor het grootste deel het land niet verlaten en met de regelgeving, die soms knellend is maar toch ook veel goede gaven belooft, hebben ze over het algemeen heel prettig kunnen leven. Ik denk niet dat de gevierde wetenschapsman Bootsma echt de illegaliteit in zal willen gaan, zoals hij vorige week verkondigde. Het zal wel een wat uitdagende manier zijn geweest om druk uit te oefenen op de wetgever. Maar je weet het niet, hij is calvinist, en die hebben de reputatie dat ze in principiële kwesties vaak stijfhoofdig kunnen zijn. Zullen we het echt beleven dat een internationale beroemdheid zich straks in zijn laboratorium zal verschansen zoals vroeger de boeren van Boer Koekoek in hun boerderij, maar deze keer niet in gevecht met het Landbouwschap, maar met de inspecteurs van de Gezondheids- en Welzijnswet die hem beletten om voor de wetenschap zijn muizen te kwellen? Spectaculaire botsing van principes. Ik hoop dat Bootsma verliest.