Lijdensverhaal van Christus voor paars kabinet

NAARDEN, 15 APRIL. Het draait bij de Matthäus Passion in de Grote Kerk in Naarden op Goede Vrijdag 1995 toch ook een beetje om het vak A. Daar, pal onder het podium centraal in het middenschip, zitten traditioneel de genodigden van het bestuur van de Nederlandse Bach Vereniging. En die traditie wil dat de leden van het kabinet tot die genodigden behoren. De vraag was hoe het eerste niet-confessionele, 'paarse', kabinet op die uitnodiging reageerde.

De opkomst blijkt niet uitbundig: behalve premier Kok (PvdA) en vice-premier Dijkstal (VVD), beiden met echtgenote, zijn alleen de PvdA-ministers Melkert (met echtgenote) en Ritzen (met zoon) verschenen en hun VVD-collega Voorhoeve (met echtgenote). Van D66 kan geen minister worden genoteerd: partijleider Van Mierlo heeft ruim tevoren afgezegd, en diens plaatsvervanger op aarde, minister Wijers (economische zaken), is absent in weerwil van zijn aanmelding bij de organisatie. D66-minister Borst-Eilers (VWS) is afgelopen (Palm-)zondag al wel geweest. Maar dat telt niet echt mee voor de Passie, die immers gekoppeld is aan Goede Vrijdag.

Voordat het allemaal begon, waren daar de keurige stemmen van twee dames die wachtten op hun beurt voor de wc van het etablissement De Beurs, op een steenworp afstand van de Grote Kerk. “Het is echt dè dag”, zei de ene keurige stem. De ander beaamde en antwoordde: “En iedereen is ook zo leuk gekleed.”

De 1.700 culturele bedevaartgangers zijn van het type dat elkaar enige jaren terug nog omschreef als bon-chic-bon-genre, kortweg BCBG. En zo werd het straatbeeld van het vroegere vestingstadje aan de Zuiderzee gisterochtend bepaald door driedelig grijs, ribfluweel, Schotse ruit en Volvo's. Terwijl later in de kerk een stille strijd woedde om degene die het oudste programmaboekje had.

Overigens blijkt D66 wel vertegenwoordigd op staatssecretaris-niveau met Kohnstamm (binnenlandse zaken) en Tommel (volkshuisvesting). Daarnaast zijn de liberale staatssecretarissen Patijn (buitenlandse zaken) en Gmelich Meijling (defensie), beiden met echtgenote, en hun PvdA-collega Schmitz (justitie) van de partij. In het vak A wordt verder D66-vice fractievoorzitter Groenman (met echtgenoot) gesignaleerd, maar dat is omdat zij lid is van het bestuur van de Bachvereniging. Het CDA, dat in het verleden het beeld bij deze bijeenkomsten als het ware qualitate qua bepaalde, is teruggebracht tot oud-premier Zijlstra, en oud-fractievoorzitter der KVP Schmelzer (met echtgenote).

Onder leiding van dirigent Gustav Leonhardt, die in soberheid niet onderdoet voor de Nederlandse minister-president, ontrolt zich het lijdensverhaal van Christus voor een grotendeels meer kunstzinnig dan religieus geïnspireerd gehoor. Leonhardt zelf maakt in het programma-boekje fijntjes onderscheid tussen een luisterende gemeente en een publiek.

De PvdA-premier prikt twee vingers in zijn wang, knijpt zijn ogen samen, zuigt op duim en wijsvinger. Het is het publiek dat door zijn interpretatie betekenis verleent aan een kunstwerk. Het lijdensverhaal zonder religieuze dimensie is een geschiedenis van verraad. In de Profane Passie schuilt onder de twaalf apostels die ene die zijn openlijk beleden steun als het erop aankomt zal loochenen. Voor de leider van het 'paarse' kabinet krijgt de Mattheüs-passie zo een waarschuwend karakter. Wie van zijn vrienden zal Kok uiteindelijk verraden: Voorhoeve, links achter hem? Nee. Die heeft zelf de smaak van het verraad geproefd toen hij in 1989 onderuit werd gehaald. Dijkstal soms? Nee, hoogstens per ongeluk.

Kok tuurt eens naar de schilderingen hoog boven hem tegen het gewelfde houten plafond van de kerk: alweer dat lijdensverhaal. Misschien denkt hij meer aan de autoradio-dominee vanochtend op weg naar Naarden over het thema van Goede Vrijdag: dat gaat over het “voleinden van de taak”.

Het eind van de Passion nadert. De bas Peter Kooij zingt de laatste aria: “Mache dich, mein Herze, rein, Ich will Jesum selbst begraben”. Een mevrouw uit Wassenaar pinkt een traan weg.