Egypte kan besnijdenis van meisjes niet stoppen

De Egyptische Organisatie voor de Mensenrechten (EOHR) heeft deze week een proces aangespannen tegen de sjeik al-Azhar, de hoogste sunnitisch-islamitische autoriteit in Egypte op het gebied van religieuze zaken, wegens zijn steun voor vrouwen-besnijdenis. De EOHR eist dat de sjeik al-Azhar, Gad al-Haq Ali Gad al-Haq, 500.000 Egyptische ponden (ruim 200.000 gulden) betaalt aan tegenstanders van deze praktijk voor de “morele schade” die hij hun heeft toegebracht met zijn “onware religieuze zienswijze”.

Veruit de meeste Egyptische meisjes, meer dan 90 procent volgens een Egyptische niet-gouvernementele organisatie die tegen het fenomeen vecht, zowel christenen als moslims, worden besneden als ze tussen de zes en twaalf jaar oud zijn. Volgens de EOHR worden dagelijks 3.600 meisjes besneden. De (lucratieve) operaties worden doorgaans uitgevoerd door niet-medici, zoals kappers, en levenslange verminking is vaak het resultaat. Maar volgens veel ouders is de ingreep een religieus vereiste om de seksuele begeerte in te perken, zodat hun dochters hun maagdelijkheid behouden tot hun huwelijk en daarna hun echtgenoot trouw blijven. Anderen geloven dat hun dochters anders geen kinderen kunnen krijgen of hun vrouwelijkheid verliezen.

In Egypte barstte een felle discussie los over het onderwerp, nadat de Amerikaanse televisiezender CNN in september, tijdens de internationale bevolkingsconferentie in Kairo, de besnijdenis had uitgezonden van een 10-jarig meisje door een kapper. Voor het oog van de wereld sneed de kapper, geholpen door een loodgieter, met een scheermes de clitoris van het van pijn schreeuwende meisje af. De uitzending bracht in binnen- en buitenland grote opschudding teweeg.

De autoriteiten kwamen onmiddellijk in het geweer om de schade aan het imago van Egypte teniet te doen en lanceerden een publiciteitscampagne tegen deze praktijk. De vader van het meisje, de kapper en zijn vrouw, de loodgieter en ook een bloemist die de tv-opnamen had helpen regelen werden door de politie opgepakt. Minister van bevolking Maher Mahran kondigde een wettelijk verbod van vrouwen-besnijdenis aan en een “bewustwordingscampagne die de schade van vrouwen-besnijdenis belicht en de mensen doet begrijpen dat geen godsdienst in de wereld dit aanvaardt”. Artsen en psychologen verschenen op de televisie om de gevaren te onderstrepen.

Tegelijk werd een speciale commissie van religieuze, medische en sociale deskundigen gevormd om aan de regering advies uit te brengen. Daarin zetelde ook de mufti van Egypte, sjeik Mohammed Said Tantawi, de hoogste islamitische juridische autoriteit en - in tegenstelling tot de sjeik al-Azhar - een liberaal. De mufti, die de Koran en islamitische wetten interpreteert, en de commissie kwamen in oktober tot de conclusie dat vrouwen-besnijdenis niets te maken had met godsdienst, maar een oude, overerfde gewoonte was die geestelijke en lichamelijke risico's meebrengt voor de vrouw. De mufti wees er ook op dat veel moslim-landen, onder andere het streng-religieuze Saoedi-Arabië, de praktijk niet kennen.

Enkele dagen later gaf de sjeik al-Azhar later een fatwa, een religieus decreet, uit waarin hij meedeelde dat zowel mannen- als vrouwen-besnijdenis wel degelijk een islamitische plicht was, vooropgesteld dat de ingreep “zorgvuldig en veilig” werd uitgevoerd. “Als de burgers van een land zich daarvan onthouden, moet de imam hen daartoe aanzetten zoals hij zou moeten doen als zij de oproep tot gebed negeren”, aldus zijn fatwa. Daarbij sprak hij van “verfraaiing” van vrouwen.

Van een verbod van vrouwen-besnijdenis was toen geen sprake meer. Minister van gezondheid Ali Abdal Fattah kondigde na een onderhoud met de sjeik al-Azhar aan dat “wij geen plannen hebben om deze operatie te verbieden door wetgeving te introduceren”. “Je kan het niet bij wet verbieden”, aldus Fattah. “Als het niet in een ziekenhuis mag worden gedaan, gebeurt het heimelijk thuis.”

Voortaan konden ouders een dag per week hun dochters laten besnijden in staatsziekenhuizen - een mogelijkheid die tot dan juist was verboden. Artsen en sociale werkers in de ziekenhuizen kregen tot taak de ouders te overtuigen dat de ingreep geen religieuze plicht is en dat ze er beter vanaf konden zien. Tegelijk beloofden de autoriteiten een eind te maken aan dergelijke praktijken door amateurs. Minister Fattah zei begin deze maand dat vrouwen-besnijdenis op deze manier binnen enkele jaren zou uitsterven. Althans hij hoopte dat.