Een koninklijk exportprodukt voor de monarchie

Maandag 17 april, Ned.1, 21.10u.

Beelden zetten bij film meestal de toon. En die is hier buitengewoon opgewekt. Vrolijke mensen vlaggen, dansen en lachen je tegemoet en het oranje kleurt de straten en zijn bewoners. Dat moet een vredig land zijn, waar men zo blijmoedig en harmonieus samenleeft.

Dat land is Nederland en de beelden zijn authentiek. Misschien tonen ze niet helemaal de rauwe werkelijkheid van alledag, maar ze vormen wel het decor van de hoofdpersoon. Die hoofdpersoon is de koningin en de film toont (een deel) van haar werkzaamheden van alledag. Signatuur. De monarchie in Nederland, is de titel. Achter deze, ietwat stijve, benaming gaat een koninklijk exportprodukt schuil, waarmee Buitenlandse zaken en de Rijksvoorlichtingsdienst Harer Majesteits ambassades bedienen om het hedendaagse koningschap aan belangstellenden in den vreemde te etaleren. De bestaande documentaire, The Dutch and their queen, was na een kwart eeuw nu eenmaal zwaar gedateerd.

'Signatuur' is een moderne film. Scherp gesneden en snel vervloeiende beelden geven je soms bijna het idee dat je naar een video-clip kijkt. Wat je ziet is een koningin in actie: op de Troon, op haar verjaardag, op werkbezoek en - even heel inside - op haar paleis. En wat je daarnaast hoort zijn complimenteuze uitlatingen van premier Kok over haar inzet en humor, van zijn voorganger Lubbers over haar kennis en inzicht en van de president van IJsland, Finnbogadottir over haar charmes en persoonlijkheid.

Beatrix heeft in meer dan een opzicht een stevig stempel op de film gedrukt. Ze stond - in bescheiden - mate toe dat er werd gefilmd tijdens besprekingen, ze zette de paleisdeur op een kier voor opnames bij een maandagse stafvergadering (mét Claus en de Prins van Oranje) en ze bemoeide zich actief met de inhoud. Haar handtekening is dan ook het eerste dat in beeld komt.

'Signatuur' moet verbeelden wat modern koninginschap inhoudt: vormelijk en gedistantieerd waar nodig, open waar mogelijk. Open is Beatrix als ze de grenzen aangeeft van haar koningschap ('het vindt zijn basis in het gedragen worden door het volk zelf'). Open is ze ook als ze een inkijkje geeft in haar bezigheden op werkbezoek en op het paleis (wél beelden, geen geluid). Zo komt de vorstin een beetje dichter bij haar volk: niet te dicht, want het verhevene moet onaangetast blijven, maar dicht genoeg om aan de eisen van deze tijd tegemoet te komen.

De film gaat naar de buitenlandse posten, is daarnaast ook op video verkrijgbaar, maar beleeft maandag zijn première op televisie. De NCRV laat zich hiervoor van haar meest gedienstige kant zien: zonder enige betrokkenheid bij het idee of de produktie geeft de christelijke omroepvereniging de film door. Dat kan niet anders dan als een royaal gebaar worden gezien.