Bij veulen van Action Skoatter zit het kraantje van onderen

Action Skoatter is de meest succesvolle vrouwelijke draver van Nederland. De nu al legendarische merrie hoeft na gedane arbeid niet meer te lopen en kreeg verleden week in Heerenveen haar eerste hengstveulen, Maestro Skoatter, een 'jongetje'. Een groots moment voor de drafsport.

HEERENVEEN, 15 APRIL. Vier dagen na de geboorte mogen moeder en zoon voor het eerst naar buiten. De nog zwakke Maestro Skoatter doet een flinke plas. “Het kraantje zit echt van onderen”, constateert eigenaar Eelke Kruis. Hij kijkt lachend naar compagnon Evert Gaastra.

Gaastra had eerst verkondigd dat het om een merrie-veulen ging. Maar twee dagen later ontdekte de Fries dat hij zich in het geslacht had vergist. Het was schemerig geweest. En hij had zijn bril niet opgehad. Bovendien plakt vlak na zo'n geboorte alles aan elkaar, legt Kruis uit. “Maar toch is het stom van me”, vindt Gaastra.

De twee eigenaren zijn niet ontevreden met het hengstje. Want de beste dravers zijn van het mannelijke geslacht. Het is, aldus Kruis, net zoals in andere takken van sport. De mannen zijn sneller en sterker dan de vrouwen. Wat dat betreft was Action Skoatter een grote uitzondering. Zij won bijna alles wat er te winnen viel en liep ruim 1,1 miljoen gulden bij elkaar. Alleen Yellowa, een stoere hengst, had in zijn carrière een iets hoger prijzengeld, amper 3.000 gulden meer.

Action Skoatter was de trots van Friesland. Kruis kan zich herinneren dat er uit de provincie tien volle bussen meegingen naar de Prijs der Giganten in Hilversum. “Heel Friesland stond op zijn kop, de tv was erbij, de kranten stonden vol. Het probleem was dat Action de dag voor de koers ongelooflijk stijf was. Ze kon eigenlijk niet lopen. Dat zou zo sneu zijn geweest voor al die mensen. De hele nacht zijn we met haar bezig geweest. We smeerden boter en Midalgan op haar rug en we hielden er schapewol op.” Het wonder geschiedde, aldus Kruis. Action kon lopen, won de eerste heat en werd tweede in de finale. “Als ik nu naar videobeelden van die koers kijk, krijg ik nog kippevel.”

Nog steeds leven de Friezen met Action mee. Na de geboorte van haar eerste veulen stonden bij Kruis voor de deur fans met bloemen. De eigenaren betrokken hun provinciegenoten bij het vinden van een naam voor de jongste aanwinst. Suggesties konden bij de baan in Wolvega worden ingeleverd. Met hun echtgenotes vormden Gaastra en Kruis de jury. Ze kozen gisteravond voor Maestro Skoatter. Volgens de reglementen in de rensport moest de naam met de letter 'm' beginnen. De winnaar van de prijsvraag krijgt een ballonvaart aangeboden boven - uiteraard - Friesland.

Action Skoatter, nu bijna twaalf jaar oud, was vrijwel haar hele leven thuis op de boerderij bij Kruis. Zes weken geleden werd ze naar Gaastra overgebracht omdat er ziekte heerste onder de merries. “Ze hoort bij de familie”, zegt Alie Kruis, Eelke's vrouw. Ze hadden jarenlang vaste gewoonten en rituelen, zoals het appeltje dat Action elke avond voor het slapen gaan kreeg. Eelke Kruis is een nuchtere Fries, maar hij geeft toe bezorgd te zijn nu het eerste kind van Action al enkele dagen een lichte verhoging heeft. “Het is net als bij je eigen kinderen.”

Ze kunnen bij Kruis met groot gevoel over hun toppaard praten. Over haar gecompliceerde karakter. Een stuk chagrijn voor de wedstrijd, vaak eigenzinnig en onverschillig. “Na een gewonnen koers leek het altijd wel een oude merrie. Dan liep ze langzaam, tsjok, tsjok, met het hoofd voorover”, aldus Alie Kruis. Ze vindt Action veranderd nu ze een veulen heeft. “Ze is zo ontzettend lief. Een echt lieve moeder. Vroeger mocht niemand bij haar in de box komen, maar nu is iedereen welkom.”

Het was puur toeval dat Gaastra en Kruis zo'n topdraver in handen kregen. De twee besloten in 1982 op een verkoop van stal Buitenzorg gezamenlijk een fokmerrie aan te schaffen. Er waren er liefst veertig te koop. Maar de paarden waar ze het oog op hadden bleken te duur. Tegen het einde van de verkoop bood Kruis 4.000 gulden voor ene Miss Dartel. Tot zijn verbazing wilde niemand hoger gaan en zat hij er aan vast. De merrie, een rood-schimmel, had een bescheiden prijzensom van 26.000 gulden achter de naam staan en haar drie nakomelingen hadden nog weinig goeds laten zien op de baan. En Miss Dartel was weer drachtig. “Daar zat Action Skoatter dus in.”

Kruis zag na de geboorte op 1 juni al snel dat Action een bijzonder paard was. “Ze draafde altijd. Het leek wel een hinde. Die sublieme loop is altijd haar handelsmerk geweest.” Gaastra vergeleek zijn toppaard weleens met atlete Nelli Cooman. Kruis herinnert zich uit de beginperiode dat Action ineens voor de sulky ging liggen en niet meer overeind wilde komen. De eigenaar liet de zweep halen. Zijn dochters stonden met behuilde gezichten voor het raam, maar hij zette door. “Wie niet horen wil, moet voelen”. Na een paar tikken kwam Action overeind. “En sindsdien heeft ze nooit meer iets fouts gedaan. Nooit is de zweep er nog aan te pas gekomen.”

Gaastra wilde Action al snel verkopen. “Evert is handelaar. Hij zoekt ook altijd de bloedlijnen uit en zo. Ik ben meer voor de sport zelf”, aldus Kruis. Toch ging hij overstag toen een paar Italianen interesse voor Action toonden. Hij ontving de buitenlanders op zijn boerderij, toonde ze beelden van de toen pas tweejarige merrie en vroeg 100.000 gulden. Vrouw en dochters sputterden tegen en vonden het geen stijl hun favoriete paard te verkopen.

“Maar ik kon niet meer terug”, weet Kruis nog. “Ik had die Italianen mijn woord gegeven. Ze hadden een optie van een week gekregen. Gelukkig belden ze pas na negen dagen. Sorry heren, heb ik gezegd, uw tijd is om. Action is niet meer te koop.” De mede-eigenaar vond het goed. “Gaastra is een makkelijke man”, aldus Kruis.

Later wilde de Duitse miljonair Alwin Schockemöhle de Nederlandse topdraver in zijn stal hebben toen zijn beste paard in Mönchengladbach door Action werd verslagen. “Hij dacht dat alles te koop was.” Geld heeft voor hem nooit een rol gespeeld, zegt Kruis. “We zijn gewoon gebleven. Deze huiskamer ziet er nog net zo uit als twintig jaar geleden. Ja, we hebben een nieuw bankstel gekocht, verder niets.” Het meeste van het gewonnen geld werd gestoken in de renovatie van de stallen en de aanleg van een klein drafbaantje voor het huis.

Action is sinds twee jaar uitgelopen. Maar Kruis wint met zijn andere paarden nog regelmatig goed geld. Wat gaat er met het nieuwe veulen gebeuren? Verkopen kan zoals Kruis zegt “een dikke klapper” opleveren. “Maar we zullen het wel houden”, zegt Evert Gaastra met een glimlach om de mond. Dat zal wel de wens van de vrouwen zijn, weet hij. “En die maken de dienst uit in de wereld”, schatert Kruis. De twee mannen vinden het prima. “Het is leuk om de eerste van Action hier te laten opgroeien.” Er zijn plannen om een bv op te richten en aandelen van de jongste telg te verkopen.

Statistisch gezien zou de jongste telg een topper moeten worden. Zijn succesvolle moeder liep 1.13 over de kilometer, zijn Amerikaanse vader, Harmonious, heeft een record van 1.10 staan en liep in twee jaar tijd al voor drie miljoen gulden in de prijzen. “Dat moet dus 1.11 à 1.12 opleveren.” Gaastra en Kruis kozen de zaaddonor zorgvuldig uit een boek. Het duurde even voordat Action drachtig was. De eerst poging in Zweden liep op niets uit. De merrie kreeg zoals altijd last van heimwee. Het zaad - kosten duizend gulden - van vader Harmonious werd daarna in een 'dekstation' in Lelystad geïnsemineerd. Het was meteen raak. Binnenkort komt Action, zoals dat in vaktermen heet 'er weer onder'. Opnieuw is voor de Amerikaanse donor gekozen.

Eén ding, bekent de trotse eigenaar Eelke Kruis tot slot, vindt hij jammer. Dat hij Action Skoatter nooit zelf heeft gereden tijdens een wedstrijd. Want zelf “achter de sulky” is toch het mooiste dat er is. “Ik zou het altijd een keer doen. Maar dat vond ik lullig voor Appie. Die heeft Action haar hele leven getraind en gereden. En dat ging goed.” Appie Bosscha werkt nog steeds voor Kruis. In de stal geeft hij kort maar krachtig zijn mening over de legendarische draver. “Action is een superpaard.”