Vaticaan probeert crisis in kerk Oostenrijk te bezweren

WENEN, 14 APRIL. Met haastige spoed heeft het Vaticaan een knoop doorgehakt in de crisis die de Oostenrijkse rooms-katholieke kerk teistert sinds de aartsbisschop van Wenen, kardinaal Hans Herman Groër, van verschillende kanten is beschuldigd van seksuele opdringerigheid tegenover minderjarige seminaristen. De 50-jarige wijbisschop Christoph Schönborn werd gisteren tot aartsbisschop-coadjutor benoemd, waardoor hij het werk van Groër kan overnemen en deze binnenkort kan opvolgen. De 75-jarige Groër, die eerst door een ex-seminarist in het weekblad Profil van twee weken geleden in detail seksueel misbruik werd aangewreven, waarna nog meer onthullingen door anderen volgden, heeft de Oostenrijkse kerkprovincie in een diepe crisis gestort door geen woord over de beschuldigingen te willen zeggen. Het Vaticaan heeft nu door de benoeming van Schönborn de weg vrijgemaakt voor een stille aftocht van de kardinaal naar zijn klooster van herkomst.

Groër lijkt zelf te hebben gevraagd om een beslissing van het Vaticaan, waar de bevoegde instanties de afgelopen weken verscheidene crisisbijeenkomsten hielden. De chaos in de Oostenrijkse r.k. kerk nam dan ook dramatische vormen aan. Terwijl conservatieve bisschoppen meteen pal achter Groër gingen staan en de pers van alles de schuld gaven, begonnen steeds meer progressieve bisschoppen, zoals Stecher in Innsbruck, Kapellari in Klagenfurt en Laun in Salzburg, Groërs aftreden te eisen. Ook lekenorganisaties maakten duidelijk de situatie onhoudbaar te vinden en eisten een overtuigend weerwoord van de kardinaal danwel zijn ontslag. Ten slotte hield eigenlijk alleen nog maar de ultra-conservatieve bisschop Kurt Krenn van St. Pölten, bij wie de Nederlandse prelaat Gijsen onderdak heeft gevonden, vol dat Groër onschuldig moest zijn. Daarbij had hij uiteraard niet malse kritiek op zijn liberale medebisschoppen.

Voor Rome moeten bovendien de gepeilde meningen van het kerkvolk zeer verontrustend geweest zijn. Zestien procent hiervan (rond een miljoen lidmaten) zei uittreding uit de kerk te overwegen als er geen klare wijn in de zaak-Groër wordt geschonken. In Wenen zei zelfs een op de vier katholieken uit de kerk te willen treden als Groër zou aanblijven. De telefoons van de parochies rinkelden de afgelopen dagen bijna constant doordat steeds meer gelovigen wilden weten welke stappen zij moesten zetten om hun kerklidmaatschap op te zeggen. Een dramatisch gegeven als men weet dat de uittredingen elk jaar hoe dan ook toenemen. Zo traden in 1993 zonder bepaalde aanleiding 36.000 gelovigen uit de kerk.

De geruchtmakendste uittreding van de afgelopen dagen was die van de leidster van de liberale partij Liberales Forum, Heide Schmidt, die zei geen lid meer te willen zijn van een kerk die zich in Oostenrijk met man en macht verzet tegen een liberalere wetgeving voor homoseksuelen en die wereldwijd wel campagne voert tegen voorbehoedsmiddelen, maar niet tegen de doodstraf. Zij kritiseerde gisteren ook als eerste de 'oplossing' van het Vaticaan. Door directe vervanging van de kardinaal zou de kerk duidelijk hebben gemaakt consequenties te hebben getrokken uit de crisis. Ook binnen de kerk was naast veel instemming met Schönborns benoeming vooral in kringen van theologen te horen dat men nu niet over kan gaan tot de orde van de dag. De kerkelijke seksuele moraal, het celibaat, de homoseksualiteit blijken terreinen te zijn waarop een kloof gaapt tussen de leerstelligheden van Rome en de opvattingen van het volk alsook van de hervormingsgezinde, hoewel zeker niet revolutionaire bisschoppen die met elkaar toch bijna de helft van het totale aantal in Oostenrijk uitmaken. Volgens een aantal theologen zou het Groër-drama uitgangspunt moeten zijn voor een echte discussie over genoemde en andere thema's.

De nieuwe aartsbisschop-coadjutor, afstammeling van een oude adellijke Boheemse familie wiens ouders in 1945 naar Oostenrijk vluchtten, behoort overigens niet tot de progressieven. Hij is honderd procent een man van Rome, was secretaris van de redactie die voor paus Johannes Paulus II een oer-conservatieve catechismus redigeerde. De afgelopen jaren was hij kardinaal Groërs rechterhand. Maar Schönborn is geen starre kop. Hij kan vaak met succes standpunten verdedigen die elkaar lijken uit te sluiten. Maar dat hij voor het celibaat en de doodstraf is heeft hij al onmiskenbaar laten weten. Dat Schönborn, wiens critici zeggen dat hij een 'gespleten tong' heeft, maar wiens bewonderaars vinden dat hij een milde, integrerende figuur is, een zware taak te wachten staat was gisteren wel de ondertoon van alle reacties op het benoemingsbesluit uit Rome.