Morris bindt in 'De aangeklede aap' leek aan de buis

De aangeklede aap, zondag 16 april, Ned.2, 19.10u. Het bijbehorende boek kost fl. 49,50 in de boekhandel, of is te bestellen bij Teleac Utrecht.

Eind jaren zestig verscheen 'De naakte aap' van de Engelse zoöloog Desmond Morris. Het boek, een dierkundige beschrijving van het gedrag van de mens, in het bijzonder zijn seksuele gedrag, was in die tijd waarin het ene na het andere taboe werd opgeruimd, een welkome provocatie die aanleiding was tot veel discussies. Voor het grote publiek was 'De naakte aap' een eyeopener - de mens was net als de dieren een wezen met 'instincten', een woord dat je nu nooit meer hoort.

Ethologie (de studie van het gedrag van dieren) was in die dagen buiten de academische wereld nauwelijks bekend. Een film als 'Zoo' (1961) van Bert Haanstra maakte wel opmerkzaam op overeenkomsten, maar legde geen wetenschappelijke verbanden. Pas in 1973 kregen Niko Tinbergen, Karl von Frisch en Konrad Lorenz de Nobelprijs voor hun werk, waarmee de ethologie als discipline definitieve erkenning kreeg.

Desmond Morris was de eerste etholoog die voor een groot publiek schreef en dat maakte hem in de ogen van zijn academische collega's meteen verdacht. Wat zij hem verweten was dat hij gedragingen bij dieren te gemakkelijk naar de mens extrapoleerde. Bovendien toonde hij geen enkele wetenschappelijke distantie - tegenover elkaar staande theorieën kwamen in zijn boek niet aan bod en lege plekken in wetenschappelijke kennis werden te gemakkelijk met speculaties ingevuld. Voor zoölogen was dit onverteerbaar, maar het boek werd wel een kassucces. Morris schreef nog verscheidene andere boeken, maar deze werden niet zo populair.

Zijn nieuwste boek The Human Animal, in de Nederlandse vertaling nogal zouteloos met 'De aangeklede aap' vertaald, brengt enkele nieuwe theorieën onder de aandacht, zoals de rechtopgaande gang, die in verband wordt gebracht met de warmtehuishouding op de hete savanne, maar is in feite van hetzelfde laken een pak - populaire ethologie die ongetwijfeld weer goed zal verkopen. De BBC bracht het boek vorig jaar uit met een tv-serie.

De vertaling van Teleac is zo gemakkelijk verteerbaar, dat hij zonder problemen in prime time vertoond kan worden, net voor het journaal. Zelf verschijnt Morris, net als de andere bekende zoöloog David Attenborough, regelmatig in beeld terwijl hij ontspannen enkele ethologische principes uitlegt. Maar in tegenstelling tot Attenborough springt er geen vonk over - het onderwerp schijnt hem niet wezenlijk te interesseren, hij praat omdat hij zijn brood ermee verdient.

De zesdelige serie begint met 'De taal van het lichaam' over communicatie door middel van lichaamshoudingen. Aardig is dat ook het gedrag van bekende politici bestudeerd wordt. Daarna in volgende weken 'De jagende aap', 'De mensentuin' (de grote stad), 'De biologie van de liefde', 'De onsterfelijke genen' (zorg voor nakomelingen) en ten slotte 'Overleven en daarna'. Voor ethologen wordt het tenen krommen, maar een leek zal er veel van opsteken en - hij zal het programma geheel uitzien. En dat kan je van de meeste populair-wetenschappelijke programma's helaas niet zeggen.