De mens als lappenpop

Daniela Hodrová: Poppen. Vert. Edgar de Bruin. Uitg. De Geus, 285 blz. Prijs ƒ 39,90.

Met Poppen schreef de Tsjechische Daniela Hodrová een vervolg op haar eerste roman Het Olsany-rijk. Tenminste, voor zover in het wereldbeeld van de schrijfster sprake kan zijn van 'vervolg'. 'Later' en 'vroeger', 'hier' en 'daar', 'ik' en 'jij' - het zijn allemaal zeer betrekkelijke begrippen. Het Olsany-rijk speelde zich af rond een Praags kerkhof, waar leven en dood versmolten. Historische en fictieve personages uit verschillende periodes van de Praagse geschiedenis ontmoetten elkaar in een schemerige, droomachtige sfeer. In zo'n zelfde sfeer, weergegeven in hetzelfde poëtische taalgebruik, speelt zich Poppen af, het tweede deel van de trilogie Stad der smarten. De hoofdpersoon Sofie Ziesel is naaister in een poppenatelier. Zij leeft in een wereld waarin niets vergaat of verdwijnt. Alles metamorfoseert slechts voortdurend. Mensen gaan over in elkaar of in een dier of een ding, dingen komen tot leven als dier of mens. Niets is vast omlijnd, alles vloeit met alles ineen. Het enige wat vaststaat bij wezens, voorwerpen, tijden en ruimtes is dat ze zich voortdurend 'verpoppen'. Alles draagt verleden en toekomst in zich. Zoals een insekteëitje de pop in zich draagt, de pop de larve, de larve de nimf, en zij allemaal het uiteindelijke insekt, zo bevat elke mens reeds als kind zijn toekomstige gedaanten. Zo kan Sofie Ziesel de ervaring in zich bergen van de personages en dingen die Het Olsany-rijk bevolkten, zo is zij 'in elkaar genaaid uit vreemde levens als het kostuum van een pop uit allerlei lappen'.

Hodrová is in deze tweede roman nog radicaler dan in haar eerste. Maar hoeveel bewondering zij ook wekt door de wijze waarop zij in dit droomrijk de touwtjes in handen heeft, de poppen laat dansen in een eindeloze en complexe beweging van zich vervellen, zich inwikkelen en afwikkelen, toch bevredigt Poppen niet helemaal. De bekoring van het nieuwe, die Het Olsany-rijk zo aantrekkelijk maakte, heeft het niet meer, en alle tentoongespreide virtuositeit kan niet het gemis aan écht leven compenseren. Hoeveel verschillende huiden en gedaantes Hodrová's personages ook hebben, het zijn en blijven poppen.