25 jaar Nederlands Dans Theater, waarvan 20 jaar onder Kylián; Rijk gevulde, feestelijke dis bij jubileum

Gezelschap: Nederlands Dans Theater 1,2 en 3, produktie: Arcimboldo, choreografie: Jirí Kylián i.s.m. Patrick Delcroix, Jorma Elo, Karine Guizzo, Johan Inger, Paul Lightfoot, Martin Muller; kostuums: Joke Visser; decor en licht: Michael Simon. Begeleiding: het Nederlands Balletorkest m.m.v. Pieter Wispelwey (cello) en Bernadette ter Heyne (mezzo-sopraan). Gezien: 13/4 AT&T Danstheater, Den Haag, aldaar t/m 28/4 m.u.v. 16, 17 en 24/4.

Vijfendertig jaar Nederlands Dans Theater, waarvan twintig jaar onder de artistieke leiding van Jirí Kylián, die in die periode meer dan vijftig balletten voor het gezelschap maakte, dat vraagt om een feest. Dat kwam er dan ook, in de vorm van Arcimboldo, een produktie waaraan alle 52 dansers van het NDT 1, 2 en 3 deel nemen, plus nog wat studenten van het Koninklijk Conservatorium zodat alle fasen van een danscarrière, tussen de 17 en 60 jaar, erin vertegenwoordigd zijn.

Arcimboldo was een 16de-eeuws Italiaans schilder, die in zijn schilderijen groente, fruit, dieren en planten verwerkte en bovendien grote feesten organiseerde aan het Praagse hof. Jirí Kylián vergelijkt het NDT regelmatig met een tuin, waarin vele gewassen (kunnen) groeien en dat maakt de verwijzing naar Arcimboldo duidelijk. Maar ook stond vast dat de viering van de twee NDT-jubilea een feest moest worden voor de dansers, de makers, het 'huis' en het publiek. Arcimboldo - une pièce d'occasion, zo werd de produktie die alleen in het AT&T Danstheater te zien is, dan ook aangekondigd. Eigenlijk zou Kylián willen dat er geen recensies over worden geschreven. Ik kan me dat wel voorstellen. Het werk wijkt in veel opzichten af van een 'normale' produktie en het voorbereidingsproces moet voor alle betrokkenen iets heel speciaals, bijna intiems gehad hebben. De saamhorigheid - een NDT-familiegevoel - is duidelijk voel- en zichtbaar. Dat geldt ook voor de trots waarmee getoond wordt welke mogelijkheden het eigen huis heeft: een doek dat op verschillende manieren open en dicht kan, licht dat uit alle hoeken, gaten en richtingen kan komen, publiek dat zowel in de zaal als op het podium kan plaatsnemen, dansers die door de lucht zweven, tussen de toeschouwers opdoemen en over bruggen lopen die de kleedkamers met het toneel verbinden en het toneel met de zaal.

Arcimboldo is een rijk gevulde, feestelijke dis, met zorg en liefde bereid door een chef-kok, geassisteerd door bekwame hulpkoks uit eigen gelederen. De chef-kok heeft een menu samengesteld waarin alle ingrediënten uit het leven verwerkt zijn: uitgelaten blijheid, verstilde droefenis, onmacht, zelfbewustzijn, twijfel, gecultiveerd gedrag, oerdrift, banaliteit, erotiek, realiteitszin en mystiek. De keur aan verschillend gekruide gerechten zal niet aan ieders smaak voldoen en sommige porties zijn wat overdadig uitgevallen, maar ik heb vaak mijn vingers zitten aflikken en niemand zal kunnen ontkennen dat het materiaal waarmee de maaltijd bereid werd van de allerbeste kwaliteit is.

Het is een puur genot de NDT'ers aan het werk te zien. De manier waarop zij bewegingen van subtiele accenten voorzien, de natuurlijkheid waarmee een karakter wordt getypeerd, de prachtige muzikale timing, de perfectie in het gebruik van attributen, het vanzelfsprekend gemak om ruimte te vullen, af te bakenen, te beheersen en niet in de laatste plaats de bruisende spiritualiteit waarmee het kleinste detail doordrongen is. Het is niet alleen het talent van de dansers dat op dit feest nog eens extra zichtbaar werd, het zijn ook het scherpe oog en de fluwelen, harde hand van de meester die dat talent heeft herkend, ontplooid en benut.

Tijdens de presentatie van het fraaie, aan Jirí Kylián en zijn werk gewijde boek Een tuin van duizend bloemen, geschreven door Isabelle Lanz, werd door staatssecretaris Aad Nuis van cultuur aan Kylián de Koninklijke onderscheiding Officier in de Orde van Oranje Nassau uitgereikt. Naast de zo verdiende lovende woorden aan het adres van Kylián, memoreerde Nuis de grote verdiensten van de diep betreurde afwezige bij de jubilea, de op 10 maart overleden Carel Birnie. Zonder zijn doorzettingsvermogen en vernuft zou het AT&T Danstheater er niet geweest zijn en zou misschien zelfs het NDT niet meer hebben bestaan. Arcimboldo is aan Carel Birnie opgedragen. Hij zou ervan genoten hebben, evenals van de door koningin Beatrix bijgewoonde première.