Zalm maant tot meer bezuinigen

In de Trêveszaal wijdde de ministerraad vandaag een eerste bespreking aan de kaderbrief van de minister van financiën waarmee traditioneel de onderhandelingen beginnen over de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd.

DEN HAAG, 13 APRIL. “De economische rugwind gaan we nu gebruiken om sneller voortgang te maken met de sanering van de collectieve financiën, want we saneren bijna twintig jaar lang in de begroting. Dat moet eens een keer ophouden.” VVD-minister Zalm van financiën gebruikte vorig jaar de presentatie van de Miljoenennota 1995 om zijn collega's in het kabinet te waarschuwen: de schatkist is leeg en de relatief gunstige economische ontwikkeling moet worden benut om orde op zaken te stellen. Zalm wil de fout van Ruding niet maken. De CDA-minister van financiën liet in de tweede helft van de jaren tachtig, toen de economie eveneens aantrok, de budgettaire teugels vieren. Het gevolg was dat PvdA-minister Kok in 1989 met forse tegenvallers en een relatief hoog financieringstekort op Financiën begon.

In zijn eerste kaderbrief, waarin de contouren worden geschetst voor de begroting van 1996, constateert Zalm behalve 'economische rugwind' dat het kabinet ook de stroom mee heeft. “Het economisch hoogtij heeft gunstige gevolgen voor de inkomsten van de collectieve sector (rijk en sociale zekerheid, red.).” Bij het rijk vallen de belastingen-inkomsten in de periode 1994-1996 'substantieel mee'. De uitgaven voor de sociale zekerheid zijn volgend jaar 1,8 miljard gulden lager dan in september vorig jaar nog werd geraamd. Het terugdringen van de arbeidsongeschiktheid via strengere (her)keuringen leidt tot minder uitkeringen, dus een financiële meevaller.

Zalm wil het geld reserveren als een 'veiligheidsmarge' voor tegenvallende ontwikkelingen. Maar PvdA-minister Melkert (sociale zaken en werkgelegenheid) wil het geld gebruiken voor een extra lastenverlichting om meer banen te creëren. Het terugdringen van de arbeidsongeschiktheid via strengere (her)keuringen leidt namelijk ook tot een extra aanbod van voormalig arbeidsongeschikten op de arbeidsmarkt. Het economisch herstel leidt zodoende niet direct tot een forse daling van de werkloosheid.

In bijna alle tabellen die Zalm in zijn nota presenteert, wordt de invloed van de gunstige economische ontwikkeling op de overheidsfinanciën zichtbaar. In de Miljoenennota 1995 werd bijvoorbeeld voor volgend jaar nog een financieringstekort van het rijk verwacht van 3,4 procent van het bruto binnenlands produkt; nu rekent Zalm op een tekort van 2,9 procent - ruim een half procentpunt onder de afspraak van het regeerakkoord.

Voor Zalms voorganger, Kok, was het financieringstekort dè norm van het begrotingsbeleid. De voornaamste doelstelling van Zalm is het handhaven van de afspraken die zijn gemaakt over de uitgaven van het rijk en de sociale fondsen. Volgend jaar mogen deze uitgaven niet meer zijn dan 297,0 miljard gulden. In de sociale zekerheid is een meevaller van 1,8 miljard gulden; zowel bij de ministeries als in de zorgsector dreigen overschrijdingen van 300 miljoen gulden. 'Niet uitgeven' en 'bezuinigen' is het antwoord van Zalm.

De minister van financieën maant zijn collega's om voor volgend jaar nog 300 miljoen gulden te bezuinigen om binnen de afspraken van het regeerakkoord blijven. Daarnaast hebben ze voor een veelvoud aan claims ingediend bij Zalm. In het regeerakkoord hebben PvdA, VVD en D66 afgesproken dat er 3,8 miljard gulden wordt uitgetrokken voor nieuw beleid, waarbij het accent ligt op het versterken van de werkgelegenheid. Het geld wordt verdeeld via zogeheten clusters. Cluster I (werkgelegenheid zorg, ouderhulp, veiligheid en kinderopvang) mag bijvoorbeeld ruim veertig procent van het geld besteden. Een minister die extra geld wil, moet dit via het cluster aan de minister van financiën vragen. In de kaderbrief constateert Zalm dat zijn collega's de nieuwe techniek nog niet onder de knie hebben en zowel via het departement als het clusters aanspraak maken op extra geld. “Dit onderscheid kan niet worden gevolgd”, aldus Zalm.

Afgelopen weken leverden niet de clusters, maar de departementen hun verlanglijstje in bij Zalm. D66-minister Wijers wil meer geld voor het bedrijfsleven. VVD-staatssecretaris Terpsta (welzijn) pleit voor meer geld voor de jeugdhulpverlening. VROM wil meer geld voor duurzaam bouwen. En zo slipte de brievenbus bij financiën dicht.

De ministerraad sprak vandaag voor de eerste keer over de kaderbrief. Volgende week treffen de ministers elkaar iedere dag in de Trêveszaal om over de begroting 1996 te praten. Aan het einde van de week moet de uitgavenkant van de begroting in de stijgers staan. En marge zullen ook de politiek gevoelige kwesties als lastenverlichting en inkomenspolitiek aan de orde komen. In augustus, wanneer de prognoses van de belasting- en premie-ontvangsten bekend zijn, worden de knopen doorgehakt. Alle politici hebben - vooral dit jaar - er belang bij om besluitvorming zo lang mogelijk uit te stellen. “De meevallers vallen over elkaar heen”, schertst een topambtenaar van financiën. “En Gerrit moet al die graaiende collega's op een afstand houden.”