'Opdrachten ontvang ik uitsluitend van Allah'; Gaza wordt steeds islamitischer

GAZA, 13 APRIL. “Laat Yasser Arafat weer zijn geweer tegen Israel richten en wij zullen soldaten onder zijn leiderschap zijn”, zegt sjeik Ahmed Bagher (45), een van de prominente leiders van de moslim-fundamentalistische beweging Hamas in Gaza in zijn met roze en blauwe plastic bloemen opgesierde studeerkamer. Veel illusies maakt hij zich niet dat de Palestijnse eenheid ten tijde van de intifadah, de volksopstand tegen de Israelische bezetting, zal kunnen worden hersteld. De kans op een Palestijnse burgeroorlog in Gaza is volgens sjeik Ahmed Bagher, die een tijd lang door Israel naar Zuid-Libanon was verbannen, wegens de campagne van het Palestijnse zelfbestuur tegen de islamitische oppositie groter.

Het rustige straatbeeld in Gaza camoufleert de oplopende spanning die met het oog alleen kan worden gemeten aan het soms wat zenuwachtige gedrag van gewapende Palestijnse politieagenten. Bij controleposten krijgen chauffeurs opdracht de achterbak te openen. “Zoals tijdens de Israelische bezetting”, zegt de Palestijnse begeleider.

Voor de populaire sjeik Ahmed Bagher heeft Arafat alle rode lijnen overschreden. Niet alleen met zijn “zondige” handtekening onder de autonomie-akkoorden maar ook jegens hem persoonlijk. Kort na de Palestijnse zelfmoordaanslagen bij de Israelische nederzettingen Netsarim en Kfar Drom in het Palestijnse bestuursgebied van zondag werd hij door de Palestijnse politie gearresteerd en twintig uur onafgebroken ondervraagd. “Ik werd er door de Palestijnse politie van verdacht in mijn preken in de moskee te hebben aangezet tot wraak en zelfmoordaanslagen tegen Israelische doelen. Uren achter elkaar heb ik uitgelegd dat ik verkeerd werd begrepen. Ik preekte over het recht tot verzet tegen de bezetting zoals dat in onze heilige geschriften staat te lezen. Uiteindelijk werd mijn vrijlating afhankelijk gesteld van een belofte mijnerzijds om in de moskee geen kritiek meer uit te oefenen op het Palestijnse zelfbestuur van Arafat. Mijn antwoord was duidelijk: ik houd van de eenheid van het Palestijnse volk, maar opdrachten ontvang ik uitsluitend van Allah!”

Sjeik Ahmed Bagher is zich ervan bewust dat zijn vrijheid van korte duur kan zijn. “Ieder moment kan er op de deur worden gebonsd en kan de ondervraging opnieuw beginnen.” Dat verhindert hem niet Arafat als een “verrader van de Palestijnse zaak en lakei van Rabin” voor te stellen. Hij denkt dat Arafats “onder druk van Israel gelaste arrestatiegolf” van meer dan tweehonderd leden van de Islamitische Jihad en Hamas tot een Palestijnse burgeroorlog kan leiden. “Ik wil nadrukkelijk zeggen dat de islamitische bewegingen het niet zover willen laten komen. Maar wij zullen ons niet aan de dictator Arafat onderwerpen. Naarmate het Palestijnse zelfbestuur zijn populariteit onder het Palestijnse volk verliest, zal het verzet van de islamitische bewegingen tegen de gevaarlijke politiek en acties van Arafat heftiger worden”, zegt hij. “Het moet voor Arafat een waarschuwing zijn dat Hamas pas een overweldigende zege behaalde bij de verkiezingen voor de bond van verpleegsters. Alle zetels in het bestuur van deze 1.300 leden tellende organisatie gingen naar de Hamas-lijst.”

Deze ook door andere Palestijnen bevestigde verbreding van de populariteit van de islamitische bewegingen in Gaza in het bijzonder beperken de manoeuvreerruimte van Arafat tegen Hamas en de Islamitische Jihad. De hardnekkigheid waarmee Israels leiders blijven herhalen dat “Arafat niet genoeg doet tegen de Palestijnse zelfmoordterreur van islamitische huize” is maatgevend voor de enorme psychologische kloof tussen het Israelische denken en de Palestijnse realiteit. Straatgesprekken in de stad Gaza maken dat kristalhelder. “We zijn verbijsterd dat de Palestijnse politie jacht maakt op onze helden en ze zelfs door onze rechtbanken tot lange gevangenisstraffen worden veroordeeld. We hebben Arafat nog geen jaar geleden als onze bevrijder binnengehaald en nu ontpopt hij zich als de vijand van onze strijders die tegen de Israelische bezetting blijven vechten”, zegt een Palestijnse winkelier, een aanhanger van Hamas, in de hoofdstraat van Gaza. “Als Yasser Arafat de instructies van Israel blijft opvolgen kan er een burgeroorlog uitbreken. De spanningen lopen zo snel zo hoog op omdat de situatie in Gaza nog nooit zo slecht geweest is als nu. In alle opzichten. Economisch en politiek. We zijn allemaal zenuwachtig deze dagen.”

De scheve mond die Sami Abu Samnadana trok op de vraag hoe de situatie in Gaza is sprak gistermiddag boekdelen. “Moeilijk, heel moeilijk... Bel me later.” Jaren heeft deze leider van de Fatah-haviken ten tijde van de intifadah in Israelische gevangenissen doorgebracht. Nu is hij een in Israel gerespecteerde gezagdrager in het Palestijnse zelfbestuur. Vaak verschijnt hij in Israelische tv-talkshows.

Gisteren verliet hij gehaast een grote verzoeningsbijeenkomst die het Palestijnse zelfbestuur in de grote Shawa-congres zaal in het centrum van Gaza had belegd. Achter de lange tafel zaten de vertegenwoordigers van alle politieke stromingen met uitzondering van woordvoerders van de Islamitische Jihad. “We kunnen niet gelijktijdig oorlog voeren en vrede maken”, zei Nabil Sha'ath, een van de sterke mannen van het Palestijnse zelfbestuur. “Zonder oorlog zullen er uitsluitend overeenkomsten worden gesloten die tot concessies leiden”, wierp Hamas-leider dr Mahmud A'Zahar tegen. “Een paar maanden geleden zei Israel tegen Arafat dat hij de terreur moet veroordelen. Dat deed hij. Nu wordt tegen hem gezegd dat hij krachtig tegen de oppositie moet optreden, daarna zullen ze tegen hem zeggen dat hij de leden van de oppositie moet vermoorden en daarna dat hij zelfmoord moet plegen!”

Retoriek van dit kaliber zet vooral jongeren in Hamas en de Islamitische Jihad aan tot zelfmoordacties tegen Israelische doelen. “Deze zelfmoordaanvallen, die vaak door wraakgevoelens worden ingegeven, maken deel uit van onze campagne om onze vertrapte rechten te herwinnen, om Palestina te bevrijden”, zegt sjeik Ahmed Bagher. “De massamoord in de moskee in Khalil (Hebron) vorig jaar door een kolonist heeft de schakelaar bij ons op zelfmoordacties gezet. Zelfmoord, het martelaarschap, is niet strijdig met de Islam. De shihad (martelaar) leeft verder in de hemel waar al het goede hem ter beschikking staat.”

Sjeik Ahmed Bagher ontkent dat hij tot deze nieuwe Palestijnse strijdmethode aanzet maar hij is er wel zeker van dat zolang de bezetting (onder andere Israelische nederzettingen in de Gazastrook) duurt er geen einde aan komt. “Ik denk”, zegt hij, “dat het ook Arafats doeleinden dient.”

Dr Ahmed Abu Wataghine, een psycholoog bij het Gaza-centrum voor geestelijke gezondheid, merkt in zijn praktijk dat de invloed van de islam op de Palestijnse bevolking betrekkelijk snel toeneemt. Dat valt volgens hem samen met “verhoogde stress” in de Palestijnse samenleving als gevolg van de verslechterende economische situatie en de frustraties over het niet in vervulling gaan van de hooggespannen verwachtingen van de Palestijnse vrijheidsdroom. “Steeds vaker krijg ik patiënten die zeggen niet meer te willen leven. Maar dat is geen uitleg voor de zelfmoordaanvallen. Die moet in een bepaalde interpretatie van de islam worden gezocht die in het gespannen sociaal-economische klimaat in Gaza een vruchtbare voedingsbodem heeft gevonden.”