Ontwerptekeningen van Bonebakker; Van inktstel tot koningskroon

Ontwerptekeningen van juwelier Bonebakker in Stichting Sonsbeek Art & Design, Tellegenlaan 3, 6814 BT Arnhem, 14 april t/m 13 mei, wo t/m ma 11-17u. Inl 085-512255.

Wie in de vorige eeuw rijk was en een huwelijk, kroonjaar of jubileum te vieren had, liet al gauw iets moois van zilver maken, of kreeg dat van anderen cadeau: een pronkbeker bijvoorbeeld, of een heel koffieservies.

Zo'n voorwerp werd door de zilversmid op papier ontworpen, ter goedkeuring aan de koper voorgelegd en daarna uitgevoerd. Een van de toonaangevende adressen hiervoor was de firma Bonebakker, opgericht in de achttiende eeuw en sedert 1837 gevestigd aan de Herengracht te Amsterdam. De adel, het Amsterdamse patriciaat en het Koninklijk Huis bestelden er hun zilverwerk, en natuurlijk ook goud, al kwam dat minder voor. Willem II liet er in 1840 zelfs de Nederlandse koningskroon maken die tot op de dag vandaag dienst doet bij ceremoniële gelegenheden.

Tegenwoordig is de firma Bonebakker aan het Rokin gevestigd, naast Hajenius. Zij doet nauwelijks meer in het ouderwetse edelsmeedwerk. Nee, nu gaat het om flonkerende juwelen en horloges waarvan de prijs slechts fluisterend kan worden uitgesproken. Maar ergens in een opslagruimte stonden nog altijd ruim twee dozijn grote mappen, vol met die oude ontwerptekeningen. Vanaf morgen zullen honderdvijftig daarvan aan de wereld worden getoond. Dat gebeurt in de statige villa van de stichting Sonsbeek Art & Design in Arnhem.

De tekeningen geven samen een aardig beeld van deze belangrijke (en nogal conservatieve) tak van ontwerpkunst in de negentiende eeuw. Zij zijn niet gesigneerd en vaak ook niet van jaartallen voorzien. De makers waren eenvoudig ontwerpers en zilversmeden die bij, of voor, het huis Bonebakker werkten.

Sommige tekeningen zijn heel stijf, andere los met rood krijt geschetst, weer andere op donker papier getekend en met wit krijt uitgewerkt - die laatste zijn als tekeningen de mooiste. Er is een ontwerp voor een zilveren vissersboot met een peper- en zoutstel erin, en uit iets recenter tijd zijn er ontwerpen voor tiara's en colliers, met witte inkt op zwart papier getekend. En natuurlijk ontbreekt ook het ontwerp voor de koningskroon niet.

Een paar stukken zilver uit Bonebakkers 'huismuseum' gaan ook mee naar Sonsbeek. Een van de leukste voorbeelden is een inktstel: een blad met daarop twee inktpotjes, een muziekdoosje met een engeltje erop, en een lakstempel van agaat met de initialen 'HT'. Op het blad staat 'Aan Tollens', en het jaartal 1850. Het is het jaar waarin Hendrik Tollens, de dichter van Wien Neêrlands Bloed, zeventig werd: een verjaarscadeautje dus.