Na de schoonmaak kwamen de muizen

ROTTERDAM, 13 APRIL. Tien jaar geleden was er voor het laatst iemand in de grote, donkere kelder geweest. Dus besloot S. Javedani, sinds twee jaar kamerverhuurder van zo'n dertig kamers aan het Willebrordusplein in Rotterdam, er eens een kijkje te nemen. Hij heeft de boel een beetje opgeruimd en daardoor liepen de muizen naar boven. En kakkerlakken. Op de eerste verdieping van het oude pand is er gisteren nog een gesignaleerd. Ze blijken zich heel snel te vermenigvuldigen.

Javedani heeft gisteren een overeenkomst met de gemeente gesloten: door een schuld van 20.000 gulden aan het energiebedrijf te betalen zorgt hij ervoor dat de twaalf bewoners die zijn achtergebleven weer gas en elektriciteit krijgen en hij heeft de gemeentereiniging opdracht gegeven het hele pand schoon te maken. Als hij dat niet had gedaan, was gistermorgen het huis ontruimd.

De Iraniër Javedani (1960) woont sinds drie jaar in Nederland. Hij begrijpt niet waarover de gemeente zich zo drukt maakt. “Ik heb zelf echt nog nooit een kakkerlak gezien”, zegt hij, terwijl hij trots de grote kamers laat zien die straks weer voor vierhonderd gulden per maand te huur zijn. Javedani vindt dat de bewoners zelf verantwoordelijk zijn voor de sanitaire voorzieningen. De vijf bewoners die van hun bed gelicht worden omdat de reiniging voor de deur staat, lijken er ook geen enkel probleem mee te hebben. Met slaperige hoofden schuifelen ze over de gang. De een woont er al een jaar, de ander blijft slechts twee dagen en een geheel verdwaald meisje loopt over de brede gangen alsof ze in een een groot warenhuis op zoek is naar de afdeling handdoeken.

Het pand aan het Willebrordusplein is een van de pensions die de gemeente Rotterdam of wil sluiten of legaliseren. Inspecteur G. Paardekam van Bouw- en Woningtoezicht is al sinds juni 1993 bezig met het in kaart brengen van de ongeveer 1.032 'verdachte panden' in Rotterdam. Hiervan wordt naar schatting eenderde als illegaal pension gebruikt. Alle panden zijn aan een onderzoek onderworpen. Nu staan er nog 275 op de lijst van 'waarschijnlijk illegaal'.

J. Meloen van het Leids Instituut voor Sociaal Wetenschappelijk Onderzoek (LISWO) heeft onderzoek gedaan naar de huisvesting voor thuislozen in Rotterdam. De ondermaatse kwaliteit van sommige commerciële en soms illegale of 'irreguliere' pensions was al eens op dramatische wijze gebleken bij het afbranden van het dak- en thuislozen pension De Vogel in Den Haag in 1992. Ook Meloen komt in zijn onderzoek tot de conclusie dat er in Rotterdam een toenemend tekort is aan goedkoop onderdak, met name voor alleenstaanden aan de onderkant van de maatschappij - zowel thuislozen als kamerbewoners die in het pensioncircuit zijn terechtgekomen.

Meloen doet een beroep op overheid en woningcorporaties om goedkoop en hygiënisch onderdak voor alleenstaanden te bevorderen. De onderzoeker pleit voor 'kamerverhuurpanden' en voor 'opvang- of doorstroompensions' met lichte begeleiding voor groepen als ex-psychiatrische patiënten en langdurig thuislozen. Deze 'sociale pensions' zouden eigendom kunnen zijn van een corporatie en gesubsidieerd moeten worden, omdat in laagdrempelige pensions meteen het gevaar schuilt dat zij niet kunnen wedijveren met de - kwalitatief zeer slechte - illegale pensions.

De 'projectgroep logementen', zoals het team dat de illegale pensionmarkt in kaart brengt en waarin van Bouw- en Woningtoezicht, de sociale dienst, de bestuursdienst, de brandweer en de GGD in vertegenwoordigd zijn, stelt eigenaren van illegale pensions voor de keus: verbeteringen aanbrengen en legaal kamers verhuren of de boel sluiten. In dat laatste geval wordt de eigenaar gesommeerd het pand binnen zes dagen te verlaten.

Als een pand wel ontruimd wordt, heeft Rotterdam geen alternatief voor de huurder. Paardekam: “Alleen zwangere vrouwen met kinderen komen in aanmerking voor vervangende woonruimte. Alleenstaanden hebben geen enkel recht. We geven ze het adres van een advocatencollectief en een lijst met logementen of pensions waar de eigenaar wel in het bezit is van een vergunning.”