Mandela-operette met herbenoeming Winnie bijna klaar

KAAPSTAD, 13 APRIL. Winnie Mandela ontwaakte vanmorgen weer als staatssecretaris van kunst, wetenschappen en technologie van Zuid-Afrika, in de verwachting dat haar 'Tweede Bewind' waarschijnlijk net lang genoeg zal duren om de laatste bullen te kunnen pakken. President Nelson Mandela stelde zijn echtgenote gistermiddag, ruim twee weken na haar ontslag wegens rebels gedrag, weer aan in haar functie om “regering en natie de onzekerheden van een langdurig proces te besparen”. De president zal haar volgens het verwachte scenario mogelijk vanavond al, na terugkeer van zijn staatsbezoek aan een aantal Golfstaten, weer ontslaan. Deze keer volgens de juiste grondwettelijke procedure.

De Mandela-operette biedt steeds weer verrassende wendingen. Het vorige bedrijf was ook niet slecht: Winnie Mandela sleepte president Nelson Mandela, van wie ze gescheiden leeft, voor de rechter. Ze vocht haar ontslag aan als “onwettig en ongrondwettelijk”. Als ridder aan haar zijde koos ze Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi, de grootste vijand van het Afrikaans Nationaal Congres dat het leven van Nelson en Winnie bepaalde, stuurde en deels verwoestte. Buthelezi was haar kroongetuige: hij was als leider van een coalitiepartij in de regering niet, zoals voorgeschreven in de grondwet, in het ontslag gekend.

De president besloot gisteren na telefonisch overleg vanuit Bahrein met zijn juridische adviseurs het gezichtsverlies te aanvaarden. De Winnie-affaire werd met de dag rommeliger en schadelijker voor de regering. Vice-president Thabo Mbeki gaf gistermiddag een verklaring uit, waarin de regering toegaf dat het ontslag van de staatssecretaris “technisch en procedureel ongeldig” was. President Mandela had de uitvoering van het besluit gedelegeerd aan Mbeki en was er “te goeder trouw” van uitgegaan dat iedereen volgens de regels van de grondwet tevoren was ingelicht. Bij zijn terugkeer zal hij de positie van mevrouw Mandela opnieuw (“afresh”) overwegen.

De conclusie na al dit gestuntel ligt voor de hand: president Mandela lijdt behalve onder een venijnige vrouw ook onder de blunders van zijn naaste medewerkers. De president en Mbeki hadden het ontslag politiek perfect voorbereid. Een uur na de bekendmaking op 27 maart lagen er al steunbetuigingen aan de president van zijn partij, het ANC, de vakbeweging Cosatu en de Zuidafrikaanse communistische partij. Alle interne oppositie tegen het ontslag van de populaire voorzitter van de ANC-Vrouwenliga was zo in de kiem gesmoord.

De procedurele afwikkeling was heel wat slordiger. Winnie Mandela kreeg een briefje van de president, zonder briefhoofd, adres of wapen van de Republiek, zoals de grondwet voorschrijft voor communicatie tussen de staat en iedere burger. Bovendien lichtte men minister van binnenlandse zaken Buthelezi niet in. Het was een kans voor open doel voor de Inkatha-leider, die een opportunistisch stuntje nooit schuwt. De advocaten van Winnie Mandela kregen zo de munitie aangereikt. De Nationale Partij (NP), de andere partner in de regering van nationale eenheid, sprak gisteren in een verklaring van “een cynische manipulatie van de democratie”. Dit wekte volgens de NP “de indruk van Zuid-Afrika als een bananenrepubliek” - voor veel blanken nog erger dan de apartheidsrepubliek.

Het is na al het voorgaande vrijwel ondenkbaar dat de president zijn echtgenote nog in de regering wil hebben. Als Winnie's voortdurende tegendraadse gedrag de voornaamste reden was voor haar ontslag, dan zal de president de afgelopen dagen alleen maar gesterkt zijn in zijn besluit. De eerste tekenen wezen daar gisteren op. Het Zuidafrikaanse persbureau SAPA meldde dat staatssecretaris Brigitte Mabandla, Winnie's opvolgster, door de juridisch adviseur van de president was verzocht “voor een paar uur” af te treden. Winnie mag deze ronde in de strijd hebben gewonnen, het lijkt erop dat ze maar kort van de prijs zal genieten.

Al bestaat er in Zuid-Afrika in alle lagen van de bevolking een stille bewondering voor haar strijdlust, politiek lijkt Winnie niets te hebben gewonnen. In het ANC wordt het haar zeer kwalijk genomen dat ze president Mandela een flater heeft laten slaan. Winnie mag populair zijn in de krottenkampen, van een monument moet ook zij afblijven. Dat ze zelfs niet schroomde Buthelezi in te schakelen bij haar actie tegen de president zal in de partij hoog worden opgenomen. Voor de coalitieverhoudingen is het ook niet bevorderlijk. Bij elkaar is het een hoop schade voor een dagje staatssecretariaat.

Veel activiteit was vanmorgen niet te bespeuren in het kantoor van “de koningin van Afrika”, zoals zwarte fans in de Verenigde Staten haar noemen. Een medewerker in het Oranje Nassau-gebouw in Pretoria vertelde vanmorgen dat de staatssecretaris nog niet was gesignaleerd.