Door het detectiepoortje

Drie dagen lang werden alle gewone lessen voor de leerlingen uit de vierde en vijfde klas atheneum van het Franciscuscollege in Veghel opgeschort. Ze zwermden uit naar jeugdgevangenissen, rechtbanken, bedrijven en discotheken.

Ze volgden lezingen van politiemensen en 'pest-deskundigen' in de net-echte collegezaal van de school. Ook maakten de leerlingen kennis met het Halt-project dat alternatieve straffen organiseert voor licht-criminele jongeren en ze vernamen wat het jeugdpreventieplan voor Veghel en omstreken betekent.

Het studium generale dat nu voor de tweede maal op deze scholengemeenschap wordt georganiseerd, ging dit jaar over jongeren en hun (on)veilige leefsituatie. Een thema dat door de leerlingen werd verkozen boven discriminatie en reclame. 'Omdat wij later in beleidsfuncties zullen gaan werken', legt vijfdeklasser Rosanne uit, 'is het goed dat we nu al in contact komen met mensen die afwegingen moeten maken en beslissingen nemen.' Rosanne is vanaf januari actief betrokken geweest bij de organisatie van het studium generale, en dat verschaft haar het voorrecht om 'zomaar' de docentenkamer binnen te lopen en daar onder het genot van een kop koffie en een sigaret uitleg van zaken te geven. Vandaag worden alle indrukken die de leerlingen de afgelopen twee dagen hebben opgedaan, verwerkt. Een vierkoppige redactie werkt aan een krant die 's avonds tijdens het eindsymposium wordt uitgedeeld aan de bezoekers. Een videoclubje moet enkele uren band terugbrengen tot een beeldverslag van hoogstens tien minuten. Ook dat moet dezelfde avond nog aan het publiek worden getoond. In het handenarbeidlokaal is een groep leerlingen bezig om een 'rap' te componeren. Docent Vorstenbosch laat zijn elektrische guitaar janken en spoort de leerlingen aan 'wat meer swing' in hun slaginstrumenten te leggen.

's Avonds tijdens de wereldpremière blijkt dat de ervaringen van de afgelopen twee dagen voldoende stof boden voor een stevige tekst die in een hard staccato over het voetlicht wordt gebracht: 'Bang, bang, bang, een vreemde om de hoek bij de discotheek, een nekslag, een knietje, een messteek. Drugs, drugs aan de drugs, godverdomme, sodeju.....' In veel lessen is in de week die vooraf ging aan het studium generale al aandacht besteed aan het thema veiligheid. Zo liet natuurkundedocent Van Kuyk zijn leerlingen kennismaken met verschillende soorten van beveiliging, zoals camera's en labels die artikelen in winkels beveiligen. 'Het was niet eenvoudig om daar informatie over te krijgen', vertelt de docent die heel wat tijd in de research heeft gestoken. Nu staat hij met een groepje jongens en meisjes gebogen over een systeembord met talloze draadjes en stekkertjes. Het is de bedoeling dat de bezoekers van het symposium 's avonds door een detectiepoortje gaan dat door deze leerlingen zelf in elkaar geknutseld is. Ook de leerlingen die op bezoek gingen bij Mars om meer aan de weet te komen over bedrijfsbeveiliging liepen tegen de grenzen van hun onderwerp aan. Ze mochten zich desnoods ziek eten aan marsrepen, maar uit veiligheidsoverwegingen kon er helaas niet gefilmd worden binnen het bedrijf. Bij de plaatselijke discotheek Lunenburg, waar ieder weekend zo'n 4000 jongeren vertier zoeken, kregen de onderzoekers van het Franciscuscollege evenmin alles te horen over de genomen veiligheidsmaatregelen: bedrijfsgeheim.

'Veiligheid is een interessant onderwerp want het heeft alles met jezelf te maken', vinden Laura en Saskia die allebei in 5 vwo zitten. Met een groep van twaalf leerlingen zijn ze naar de rechtbank in Den Bosch geweest waar ze drie zittingen van de politierechter meemaakten. Niemand was ooit eerder bij de rechtbank geweest, maar de vijfdeklassers hadden wel zojuist bij maatschappijleer het rechtssysteem behandeld. 'Het was net een soort toneelstukje', vindt Laura achteraf. 'De jongens die moesten voorkomen vertelden zulke opzichtige smoezen.' Na de zitting was er nog ruim de tijd om met de officier van justitie van gedachten te wisselen. 'Nu pas besef ik welke afwegingen zo'n officier van justitie moet maken', zegt Saskia. 'Enerzijds is het goed dat we veel rechten hebben, maar aan de andere kant kan het ook wel eens lastig zijn.' Een ander facet van veiligheid gingen ze bekijken op het mbo-college in Den Bosch. Daar moeten alle studenten met een speciaal pasje door een poortje om toegang te krijgen tot de school. Met dit pasje zetten ze ook hun fiets en bromfiets in de stalling en kunnen ze consumpties kopen in de kantine. 'Het systeem werkt', stellen Laura en Saskia vast, 'er wordt veel minder gejat en de leerlingen voelen zich veiliger.' Maar op hun eigen Veghelse scholengemeenschap zien ze voorlopig nog geen aanleiding voor zulke zware beveiligingsmethoden. Toch is ook het Franciscuscollege niet vrij van diefstal, vernieling en geweld, zo ontdekte de enquêtegroep die alle derde en vierdeklassers van mavo, havo en vwo ondervroeg over deze onderwerpen. De uitkomsten bleken niet ver af te liggen van de gemiddelden die onlangs in een groot landelijke onderzoek naar leerlingengeweld werden gevonden. 'Meisjes zijn liever dan jongens', is een van de conclusies. 'Jongens hebben niet alleen vaker wapens op zak, ze zijn ook meer bij geweld betrokken', stellen de enquêteurs vast. Rosanne loopt nog te kreunen van de spierpijn die ze de vorige dag opliep tijdens een excursie naar de halfopen strafinrichting De Corridor voor jongens tussen de 17 en 23 jaar. Er stond een stevige buitentraining op het programma, waarbij de twintig atheneumleerlingen samen met de gedetineerden muren van zes meter hoogte moesten bedwingen, door ondergrondse gangen moesten kruipen en over sloten moesten springen. Als toegift werden ze geblinddoekt en moesten ze, geleid door de jongens van De Corridor, dwars door een stuk bos lopen. 'Waar het dan op aan komt is samenwerking', legt Rosanne uit. 'Wij moesten vertrouwen op de gevangenen.' De excursie heeft diepe indruk op de leerlingen gemaakt. 'Het was voor ons een echte ervaring die ons waarschijnlijk allemaal een ander beeld van een gedetineerde heeft gegeven', zo staat 's avonds in de speciale studium generale krant te lezen. 'Niet als engeltje, niet als crimineel, maar gewoon als mens.'