Digitaal restaureren met Cineon

Het overzetten van Gaumont Chronochrome op Kodak ECP-film (Eastman Colour Positive) kost ongeveer twintig gulden per meter. Via de techniek van het ondergedompeld belichten verdwijnen de krasjes aan de oppervlakte; om dieper gelegen beschadigingen te herstellen of ontbrekende stukjes emulsie te reconstrueren is de restaurateur aangewezen op een digitale aanpak.

Het meest geavanceerd is Cineon digital film system van Kodak. Sneeuwwitje en de zeven dwergen, in 1937 als eerste tekenfilm goed voor een Oscar, kreeg vorig jaar in het digitale filmcentrum Cinesite in Burbank, Californië dankzij Cineon een perfecte facelift. Alle 120.000 beeldjes van het 35 mm origineel zijn stuk voor stuk gescand, bewerkt en teruggeschreven op Eastman EXR color intermediate film 5244, de basis voor de bioscoopkopieën. In zekere zin overtreft de nieuwe Sneeuwwitje het origineel: stofdeeltjes op de glasplaat van de animatiecamera, in 1937 bron van minuscule gele en magenta vlekjes op de film, zijn met speciale dust-busting software alsnog geneutraliseerd.

Cineon gebruikt als scanner een door Kodak ontwikkelde CCD-sensor. Deze is voor elk van de kleuren rood, groen en blauw uitgerust met een rij van 4096 lichtgevoelige cellen, gespreid over de filmbreedte van 35 mm. De kleurgevoeligheid van deze cellen is minstens zo goed als die van de dyes (kleurstoffen) in het modernste filmnegatief, met dit verschil dat bij digitale opslag fade-out is uitgesloten. In een tempo van drie opnames per seconde registreert de sensor het diffuse xenon-licht dat door de Sneeuwwitje-moederbeeldjes valt en stuurt de informatie door naar het werkstation. Elk filmbeeld vergt een geheugenruimte van 40 megabyte, een tiende van de opslagcapaciteit van een modale PC.

Het manipuleren op het werkstation kan van alles inhouden. Bij Sneeuwwitje gaat het vooral om het oppeppen en egaliseren van de pastelkleuren. Via dust busting van key frames worden kleurafwijkingen automatisch gelokaliseerd en gecorrigeerd, waarbij de software een minuscuul kabouterriempje niet als ongerechtigheid mag brandmerken. Eén druk op de knop en de correcties gelden voor een complete scène. Maar Cineon kan veel meer, een wereld van special effects opent zich voor de art-director. Bij de film Cliffhanger zijn studio-opnames omgetoverd tot levensechte beelden van een man boven een ravijn. Rookslierten die in een commercial een verleidelijke dans uitvoeren: het kan op Cineon.

Als het restaureren of manipuleren is afgerond, schrijven drie lasers (argon voor blauw licht en helium-neon voor groen en rood) het eindresultaat van het werkstation terug naar film. Cineon is duur: het opnemen en terugschrijven van één beeldje kost tien dollar. Daar komen de kosten van het werkstation nog bij. Omdat in een meter film 53 beelden passen, is de techniek voor een archief onbetaalbaar en vormt Cinesite geen bedreiging voor laboratoria als Haghefilm. De eerstkomende jaren zal dat ook zo blijven, verwacht Kodak Nederland. In Odijk ziet men nog altijd toekomst voor het medium film, dit in weerwil van de opmars van de digitale (video-)camera. Ook Kodak super-8 film blijft gewoon leverbaar. Bij concurrent Fuji ligt dat anders. Die hield vorig jaar de produktie van 8 millimeter film voor gezien en de smalfilmers met een Fujicamera vechten inmiddels om de laatste rolletjes.