Affiches uit de Sovjet-Unie in het IISG; Verwoed verzameld

'Nieuwe normen, nieuwe vormen', gratis toegankelijk in het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Cruquiusweg 31 Amsterdam. T/m 1 mei ma t/m vr 8u30-17u, za 9u30-12 u. Inl 020-6685866.

Het verhaal van de avantgardistische kunst in de eerste jaren van de Sovjet-Unie is al vaak verteld: hoe de nieuwe normen van het ontluikend socialisme aanvankelijk hand in hand gingen met avantgardisme in literatuur, architectuur, schilderkunst enz. En hoe deze vooruitstrevendheid vervolgens na 1926 met harde hand door Stalin werd ingeruild voor de kneuterigheid van het 'sociaal-realisme', waarbij sommige avantgardistische elementen overigens - bijna verstopt - voortbestonden.

In de typografie was het niet anders, en ook in de posterkunst, middel bij uitstek van de agit prop. De kleine expositie Sovjet-posters die nu te zien is in de hal van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis heeft echter weinig kunsthistorische pretenties. Hier is meer verzamelaarsenthousiasme leidraad voor het tentoongestelde. En dat is van de expositie 'Nieuwe normen, nieuwe vormen' zowel de kracht als de zwakte.

Het is zeer fraai wat Steef Davidson, verwoed verzamelaar van affiches en net terug van een verblijf van een jaar in Moskou, op uitnodiging van het Instituut laat zien. Kleine kleurige affiches bijvoorbeeld van vóór de revolutie, waarop kunstenaars als Malevitsj en Majakovski de eenvoudigen van geest laten zien hoe het zegevierend Russische leger (helaas alleen in hun verbeelding) de Duitse vijand uit het vaderland verjaagt.

Deze affiches behoren tot het genre van de zogenaamde loeboki, boerenhoutsneden die zich in deze tijd plotseling in de belangstelling van erkende kunstenaars konden verheugen.

Nog curieuzer wellicht zijn de zogenaamde rosta's, prenten ter opluistering van de lege etalages van middenstanders in St. Petersburg, die voor de communistische machtsgreep wijselijk de benen hadden genomen. Kleine stripverhalen zijn dat veelal, over de rol die de burger was toegedacht bij de opbouw van het socialisme.

Uit historisch, eerder dan kunsthistorisch opzicht belangwekkend zijn twee posters uit 1930, een in het Russisch en een in het Jiddisch, waarin wordt opgeroepen tot het kopen van loten voor de Otez, een loterij ter financiering van de Joodse staatkundige eenheid binnen de Sovjet-Unie, later vooral bekend onder de naam Birobidzjan.

Affiches lijken een vluchtig medium, omdat zij na gebruik verweerd zijn of worden weggegooid - zou je denken. Maar volgens verzamelaar Davidson zijn ook affiches in de Sovjet-Unie niet ontkomen aan de algehele documentatiewoede, en er zijn er dus nog vele in Russische archieven aanwezig. Ook de verzamelernst laat zich overigens in posters documenteren, getuige de half-Russisch, half-Azerische affiches uit 1932 met de tekst: “Verzamelt archieven, want zij dienen de zaak van de arbeidersklasse!”