SER nog niet monddood

Er is nog hoop voor de overlegeconomie. Het kabinet geeft serieuze aandacht aan het advies dat de Sociaal-Economische Raad (SER) afgelopen vrijdag over de Ziektewet en de WAO heeft uitgebracht. Premier Kok liet dit diezelfde dag na afloop van de ministerraad weten. De minister-president floot daarmee de staatssecretaris van sociale zaken, Linschoten, terug. Deze bewindsman van VVD-huize had een dag eerder in het blad van de werkgeversorganisatie NCW al bij voorbaat laten weten dat hij zich niets aan het SER-advies gelegen zou laten liggen. Zijn oorspronkelijke voorstel zou die vrijdag ongewijzigd door de ministerraad worden besproken, kondigde de staatssecretaris aan.

Het zou verbazingwekkend zijn geweest als de sociaal-democraat Kok, voormalig SER-lid, zich voor die kar had laten spannen. “Je vraagt toch niet een advies aan de SER om vervolgens te zeggen dat je je er niets van aantrekt”, merkte de premier op. Nu is de haast die Linschoten wil maken wel begrijpelijk, evenals zijn angst om vast te lopen in een stroperig dispuut van politici en sociaal-economische partners, waardoor besluitvorming langdurige vertraging kan oplopen. In het regeerakkoord is afgesproken dat de nieuwe maatregelen voor Ziektewet en WAO per 1 januari 1996 zullen ingaan. Ze moeten ruim 1,6 miljard gulden bijdragen aan het ombuigingspakket dat het kabinet in zijn regeerperiode van vier jaar wil realiseren. Om dat te halen moet Linschoten zijn wetsvoorstel nog dit jaar voor advies naar de Raad van State sturen, het daarna opnieuw aan de ministerraad voorleggen en het vervolgens door de Tweede en Eerste Kamer zien te loodsen.

Tegelijkertijd getuigde de achteloosheid waarmee Linschoten met het SER-advies wilde omgaan van weinig gevoel voor politesse. Vermoedelijk voelde de liberale bewindsman zich gesterkt door de uitspraak die de Tweede Kamer onlangs in meerderheid op initiatief van de VVD deed: het moet afgelopen zijn met de verplichting voor het kabinet de SER om advies te vragen. Afgezien van het feit dat het om een toevallige meerderheid ging - als de Kamer compleet was geweest, was de VVD-motie hoogstwaarschijnlijk verworpen - is het maar de vraag of kabinetsleden inderdaad de SER durven over te slaan bij belangwekkende sociaal-economische thema's. In elk geval heeft Linschotens 'baas', de sociaal-democratische minister Melkert, een en andermaal laten blijken dat hij geenszins van plan is de SER niet meer te raadplegen.

Hoewel het recente advies over de Ziektewet en de WAO nog volgde op een verplichte kabinetsaanvraag, gaat het om veel meer dan deze formele kant. Het bijzondere van het SER-advies op dit gevoelige terrein is de unanimiteit waarmee werkgevers, werknemers en Kroonleden het hebben uitgebracht, met inlevering van eigen opvattingen. Zo verlaten VNO en NCW hun standpunt dat werkgevers slechts gedurende twee jaar verantwoordelijk kunnen zijn voor deze werknemersverzekeringen en dat daarna een soort 'mini-stelsel' in werking hoort te treden. En de FNV erkent het nut van marktwerking in de sociale zekerheid door via opting out bedrijven de kans te geven hun risico's particulier te verzekeren. Veel meer dan dat het een opvatting van de SER is, gaat het erom dat het advies het gezamenlijke standpunt van Rinnooy Kan (VNO), Stekelenburg (FNV), Kamminga (MKB Nederland), Westerlaken (CNV) en Blankert (NCW) vertolkt, om vijf zwaargewichten in het sociaal-economische discours te noemen. Zij allen hadden hun adjudanten zitten in de SER-commissie die het advies heeft voorbereid. De sociale partners en de Kroonleden kraakten in stevige bewoordingen niet alleen de kabinetsplannen met WAO en Ziektewet, zij stelden er een alternatief tegenover dat onmiddellijk de steun kreeg van het Verbond van Verzekeraars.

Een kabinet moet wel over heel zware argumenten en veel overtuigingskracht beschikken, wil het zoveel eensgezindheid onder de sociale partners negeren en bij voorbaat het eigen wetsvoorstel tot onaantastbaar verklaren. Hoezeer het primaat ook aan de politiek is. Het SER-advies zal hoe dan ook een rol gaan spelen in de politieke besluitvorming over WAO en Ziektewet. Is het niet in het kabinet, dan zeker in de Tweede Kamer. En is het niet in de 'paarse coalitie', dan zeker bij het CDA. Tenslotte kwam het advies tot stand onder leiding van de Tilburgse hoogleraar Kolnaar, Kroonlid van de SER, maar ook co-auteur van het verkiezingsprogamma van het CDA.

En komt het SER-advies niet aan bod in de Tweede Kamer, dan is er nog altijd de Eerste Kamer. PvdA-senator Van de Zandschulp liet zich vorige week in De Groene Amsterdammer in niet mis te verstane bewoordingen uit over de WAO- en Ziektewetplannen van het kabinet. Hij noemde ze “niet doordacht”, voorspelde in de Senaat “grote problemen” als het kabinet vasthoudt aan de tekst van het regeerakkoord hierover en verklaarde dat het “absoluut uitgesloten” is dat de voorstellen 1 januari 1996 in werking kunnen treden.

De overlegeconomie laat zich niet zomaar monddood maken.