Hoger beroep bij asielzaken wordt gedeeltelijk hersteld

DEN HAAG, 12 APRIL. Het hoger beroep voor asielzoekers moet gedeeltelijk worden hersteld. Dit adviseert de Hoge Raad aan het ministerie van justitie. Van het rapport is de inhoud nog geheim, maar de griffier van de Hoge Raad, jhr. W. Van Nispen tot Sevenaer, bevestigt dat het voorstel “een zeer beperkt herstel van het hoger beroep” behelst.

Justitie houdt het rapport achter slot en grendel totdat het kabinet een standpunt over het advies van de Hoge Raad heeft ingenomen. Maar staatssecretaris van justitie Schmitz heeft over haar bedoeling weinig twijfel laten bestaan. In de adviesaanvraag schreef ze “dat de rechtspraak in hoger beroep in vreemdelingenzaken in ieder geval zal moeten worden opgedragen aan één nader te bepalen college”. De vraag is dan ook niet òf het hoger beroep moet terugkeren, maar in welke vorm.

Voor welke (groepen) asielzoekers moet het volgens de Hoge Raad gelden: voor alle afgewezen asielzoekers of slechts een beperkt aantal groepen, waarbij de uitspraak van het hoger beroep direct jurisprudentie oplevert? Volgens deskundigen heeft de Hoge Raad gekozen voor deze laatste mogelijkheid: een beperkt herstel van het beroep. Ingewijden schatten dat op deze manier het aantal hoger-beroepszaken niet meer dan honderd per jaar zal belopen.

De Hoge Raad is vorig jaar gevraagd advies uit te brengen nadat het vorige kabinet het hoger beroep had afgeschaft. Beoogd werd onder meer de asielprocedures te versnellen. De aanscherping van de Vreemdelingenwet, waarmee de Eerste Kamer vlak voor Kerst '93 onder zware druk van minister Hirsch Ballin akkoord ging, wekte veel commotie onder rechters, advocaten en organisaties voor vreemdelingen. Ze stelden dat het uitsluiten van toetsing door een hogere rechter indruiste tegen internationaal erkende beginselen van rechtsbescherming; eventuele fouten van een rechtbank konden niet meer worden hersteld.

In de nieuwe opzet zou hoger beroep slechts in bepaalde gevallen mogelijk zijn. Een voorbeeld van een groep asielzoekers die dan hoger beroep had kunnen aantekenen, zijn de - inmiddels uitgezette - Zaïrese vluchtelingen. Een representant van deze vluchtelingen zou in de nieuwe opzet één keer in hoger beroep kunnen gaan tegen de uitspraak van de vreemdelingenkamer, waarna de uitspraak van de meervoudige kamer geldt voor alle Zaïrese asielzoekers.

Vorig jaar deden de diverse afdelingen van de vreemdelingenkamer (de rechtbank voor afgewezen asielzoekers) verschillende uitspraken over het terugsturen van Zaïrese vluchtelingen. De rechter in Den Bosch besliste dat Justitie negen asielzoekers uit Zaïre niet mocht uitzetten, terwijl de rechter in Zwolle eerder bepaalde dat een groep van twintig Zaïrezen wel kon worden uitgezet. De rechtseenheidkamer, waarin een aantal vreemdelingenrechters zitting heeft, deed uiteindelijk uitspraak: drie weken geleden werden de eerste Zaïrezen op het vliegtuig naar hun geboorteland gezet.

Het nieuwe kabinet legde de kwestie van de afschaffing van het hoger beroep vorige zomer voor aan de Hoge Raad. In het regeerakkoord van het kabinet-Kok besloten de coalitiepartijen PvdA, VVD en D66 dat het rechtsmiddelenstelsel voor vreemdelingen “ook moet voldoen aan de eisen van rechtseenheid en rechtsbescherming”.

Een beperkt herstel van hoger beroep zou aan de wensen van alle coalitiepartners tegemoet kunnen komen. De VVD heeft zich steeds gekeerd tegen volledig herstel van het hoger beroep zoals het vroeger gold. Maar gisteren liet de woordvoerder van de Tweede-Kamerfractie weten dat de liberalen “over een advies van de Hoge Raad op z'n minst moeten kunnen spreken”, al wil de VVD wel “eerst naar de voorwaarden kijken”. Met de inschatting dat circa honderd zaken per jaar voor hoger beroep in aanmerking komt, zou de vrees van de VVD voor veel en bovendien ellenlange asielprocedures komen te vervallen.

Ook de PvdA zou over de beperkte terugkeer van het hoger beroep willen praten. Hoewel deze partij in het vorige kabinet haar fiat gaf aan juist de afschaffing ervan, bestond toen al bij een deel van de PvdA-fractie ernstige bezwaren tegen de nieuwe Vreemdelingenwet. Van D66 is al langer bekend dat zij de mogelijkheid van hoger beroep voor asielzoekers terug willen.