Ultra-orthodoxe joden: herdenken niet met liberalen

AMSTERDAM, 11 APRIL. Binnen het Nederlands Israelietisch Kerkgenootschap (NIK) is een conflict ontstaan over deelname aan de gezamenlijke herdenkingsdienst, op 7 mei, in de synagoge van het Portugees Israelietisch Kerkgenootschap (PIK) aan het Jonas Daniël Meyerplein in Amsterdam. De rechtervleugel van het NIK wijst deelname af, omdat ook het Verbond van Liberaal-Religieuze Joden bij de dienst aanwezig zal zijn.

Het NIK staat op het standpunt dat op religieus gebied niet kan worden samengewerkt met het verbond van liberale joden. NIK-bestuurder H. Markens zegt dan ook op religieuze gronden “respect” te kunnen opbrengen voor het standpunt van de rechtervleugel. “Maar je moet je afvragen wat nu het zwaarste weegt. Wij joden heben gedurende de Tweede Wereldoorlog ontzagwekkend geleden. Zes miljoen joden hebben een enkele reis naar de vernietigingskampen gemaakt. Dat moeten we gezamenlijk herdenken.”

Volgens Markens gaat het uitdrukkelijk niet om een gemeenschappelijke synagogedienst maar om een bijeenkomst. “Het wordt door de rechtervleugel wel als een dienst uitgelegd, omdat hij in de synagoge plaatsheeft. Maar ook al zouden we in de RAI bij elkaar komen, dan nog zou er weerstand zijn.”

Van enige weerstand was vorig jaar september nog niets te merken. Toen ontvingen het Israelietisch Kerkgenootschap en het verbond van liberaal-religieuze joden een brief van het Portugees Israelietisch Kerkgenootschap waarin het voorstel voor een gezamenlijke herdenkingsdienst werd geopperd. De plaats, de Portugese synagoge, werd gekozen omdat daar op 9 mei 1945 de eerste na-oorlogse dienst werd gehouden. De reacties waren positief, er werd een klein comité gevormd dat voortvarend te werk ging. Oud-burgemeester van Amsterdam, E. van Thijn, en premier Kok werden benaderd met het verzoek om te spreken. Beiden zeiden ja. Ook rabbijn Drukarch van het PIK staat op de sprekerslijst. Twee voorzangers, een orthodoxe en een liberaal, is gevraagd de muzikale omlijsting te verzorgen.

Een maand geleden werd in het Nieuw Israelitisch Weekblad (NIW) gewag gemaakt van de bijeenkomst waarvoor men zich kon opgeven. Toen ook stak weerstand de kop op. Markens: “We voelden het broeien. En toen kwam de brief.”

Die was afkomstig van J. Loonstein. Hij liet het dagelijks bestuur van het NIK weten tegen een gezamenlijke herdenkingsdienst te zijn. Loonstein wil desgevraagd niet ingaan op de brief die uitlekte naar het NIW. Wel zegt hij dat “een behoorlijk aantal mensen tegen de bijeenkomst is”. In zijn brief schrijft hij dat de “bevrijding bij ons geheel (wordt) overschaduwd door het herdenken van vermoorde familieleden. Dezen waren allen joden naar ora en traditie. Het zou voor hen onverteerbaar zijn om samen met de reformbeweging in een sjoel gebeden uit te spreken. Voor mij en vele anderen is een herdenking van mijn verwanten in samenwerking met een instelling die - zoals het LJG - van het jodendom is afgedwaald niet acceptabel.” LJG staat voor Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam.

Volgens Markens is niet overwogen de rechtervleugel tevreden te stellen. “Dan hadden we moeten zeggen: geen bijeenkomst waar ook liberaal joden zijn en geen bijeenkomst in een synagoge. Maar wij maken geen onderscheid tussen joden en joden.”

Rabbijn L. van de Kamp zegt desgevraagd de handelwijze van de rechtervleugel van het NIK diep te betreuren. “Onwaardig gedrag vind ik het. Het hele jaar mogen we ruzie maken maar er zijn momenten waarop het niet kan en zeker niet rond de mei-dagen. Wat nu gebeurt is beneden ieder niveau.”

Het NIW vraagt zich in zijn hoofdcommentaar af “hoe verblind men kan zijn door ideologie”. “De ceremonie in de Snoge is geen sjoeldienst. Zoals hij dat wel was in 1945, toen ieder die op dat moment een onderscheid had gemaakt tussen joden en joden waarschijnlijk naar een krankzinnigengesticht zou zijn afgevoerd.”