Steun voor uitbreiding kapitaal O-Europabank

LONDEN, 11 APRIL. De Westerse landen zijn in principe bereid om de financiële steun aan Oost-Europa en Rusland uit te breiden via de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD). Alleen de Verenigde Staten staan uiterst gereserveerd tegenover een vergroting van de financiële bijdragen aan de omschakeling in deze regio.

Bij de jaarvergadering van de EBRD spraken de landen van Europese Unie, waaronder Duitsland, Frankrijk, Italië en ook Nederland, zich positief uit over een vergroting van het aandelenkapitaal van de bank. Voorwaarde is voor de meeste landen wel dat de EBRD voldoende aannemelijk maakt een belangrijke rol te kunnen (blijven) vervullen bij de economische hervormingen.

Inmiddels is de bank een onderzoek begonnen naar de omvang van een eventuele kapitaalsuitbreiding en de voorwaarden waaronder die moet plaatsvinden. Pas aan het einde van dit jaar wordt een concreet voorstel tot uitbreiding verwacht. De definitieve beslissing valt pas bij de jaarvergadering van 1996, het jaar waarin volgens de statuten de kapitaalstructuur opnieuw moet worden bekeken.

De EBRD verwacht door de veelal succesvolle hervormingen meer kapitaal nodig te hebben dan de huidige 10 miljard ecu (ruim 20 miljard gulden). De president van de EBRD, Jacques de Larosière, zei gisteren in zijn openingstoespraak: “De tijd nadert dat we ons kapitaal moeten versterken om aan de groeiende behoeften tegemoet te kunnen komen.” De bank wijst erop dat inmiddels 4,4 miljard ecu aan leningen is toegezegd.

De Franse minister Alphandéry (financiën) betoonde zich gisteren de meest enthousiaste voorstander van een kapitaalvergroting. Zijn Duitse collega Waigel zei dat ook zijn land bereid is daaraan mee te werken, maar alleen als de bank “een belangrijke factor in het hervormingsproces” wordt. De Nederlandse minister Zalm (financiën) liet zich in soortgelijke bewoordingen uit: “Er moet een aantal belangrijke vragen worden beantwoord, ook met betrekking tot de toekomst van de bank.” Voor Nederland is het onder meer van belang of de bank werkelijk meer te bieden heeft dan vergelijkbare instellingen als de Wereldbank.

De VS, de grootste aandeelhouder, wil pas een uitspraak doen als de EBRD opnieuw tegen het licht is gehouden. De Amerikaanse minister Summers verwees gisteren naar de bijeenkomst in Halifax, waar deze zomer de rol van alle multilaterale instellingen wordt bekeken. “En de EBRD is er daarvan één”, zei Summers. Hij onderstreepte dat “transities per definitie tijdelijk zijn” en de rol van de EBRD als overheidsinstelling dus ook. Volgens hem moet de bank in de toekomst worden geprivatiseerd en kunnen nu misschien al bepaalde activiteiten worden verzelfstandigd.

De landen waren het er gisteren wel over eens dat de kosten van de bank nog steeds veel te hoog zijn. Ondanks de uitgebreide loftuitingen voor de bezuinigingen die Larosière vorig jaar heeft doorgevoerd, overheerste de mening dat nog dieper moet worden gesneden. Op welke wijze dat moet gebeuren lieten de aandeelhouders gisteren in het midden. Gedacht wordt aan het verder afslanken van de staf of de verhuizing naar een goedkoper kantoor.

Tijdens de besloten bijeenkomst is noch de kapitaalsuitbreiding noch de bezuinigingsronde volgens Zalm op tafel gekomen. Besproken is vooral de wijze waarop de EBRD bij de ondersteuning onderscheid moet maken tussen landen die verder zijn met hun hervormingen en de landen die daarbij achterblijven. Koplopers als Polen, Hongarije en Tsjechië zullen in toenemende mate steun krijgen voor de particuliere sector. Bij de achterblijvers krijgen de overheden relatief meer ondersteuning voor bijvoorbeeld de ontwikkeling van de infrastructuur.

De Nederlandse minister Zalm zei gisteren na “een uitgebreid onderhoud” met zijn Britse collega Clarke dat de Europese Unie het uitgavenpatroon drastisch moet wijzigen om de toetreding van Oosteuropese landen mogelijk te maken. Zalm die zich behalve door Clarke ook gesteund weet door Waigel en Alphandéry gaat de komende tijd zijn Europese ambtgenoten langs met deze boodschap.

Toetreding van Polen, Tsjechië en Hongarije is niet eerder dan in 1999 aan de orde, maar daarop dient de EU zich nu al voor te bereiden. “Anders zal blijken dat de financiële inpassing zoveel problemen geeft dat dat een obstakel voor de uitbreiding vormt”, waarschuwde hij. Zalm wil vooral het Europese landbouwbeleid en de steunfondsen voor de arme regio's aanpakken. “Een voorzetting van het bestaande beleid zal leiden tot een enorme stijging van de uitgaven wat financieel buitengewoon moeilijk verteerbaar is.”

Het Westen is bijzonder bezorgd over het gevaar van de kerncentrales in Oost-Europa, die in veel gevallen niet of nauwelijks voldoen aan de veiligheidsvoorschriften. De Britse premier Major zei: “De landen zijn afhankelijk van kerncentrales, waarvan veel te veel niet voldoen aan de veiligheidseisen.”

De EBRD heeft twee jaar geleden een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van het Nuclaire Veiligheidsverdrag, waarin onder meer het beveiligen van gevaarlijke reactoren is geregeld. De Franse minister Alphandéry ziet voor de EBRD een rol weggelegd bij het vergroten van de veiligheid en het sluiten van gevaarlijke kerncentrales.

Inmiddels is een grote controverse ontstaan over een lening van ruim 450 miljoen gulden die de EBRD overweegt te verstrekken aan Slowakije voor de voltooing van een centrale in Mochovce. De centrale is voor 95 procent klaar en het geld van de EBRD zou vooral zijn bestemd voor veiligheidsmaatregelen. De aandeelhouders neigen ernaar de lening te verstrekken. “Een veilige reactor is beter dan een onveilige”, zei Waigel gisteren. Het buurland Oostenrijk en de milieubeweging hebben daartegen grote bezwaren en zouden liever zien dat de reactor helemaal niet wordt voltooid.