Patrouilles passeerden de spoorlijn Zwolle-Groningen

Erg ooglijke boekjes zijn het niet, die twee oorlogsuitgaven. Ze zijn gedurende de bezettingstijd uitgegeven en waren gedrukt op een soort bruingrauw papier. Maar van een handzaam, grote-broekzakformaat (12x15 centimeter) waren ze wel. Heel af en toe is er van de twee boekjes, Dat gebeurde hier. Kroniek van vijf jaar oorlog, en 1945. Het laatste oorlogsjaar bij een antiquariaat of uitdragerij nog wel eens een exemplaar te vinden.

In 1945. Het laatste oorlogsjaar wordt van dag tot dag aangeduid en genoteerd hoe de Duitse en de geallieerde krijgsverrichtingen waren, hoever de Amerikaanse en Britse legers waren opgerukt, hoe sterk de Duitse legioenen in het defensief waren gedrongen. Boekjes om met een gedetailleerde kaart in de hand te bestuderen.

Woensdag 11 april 1945. Franse luchtlandingstroepen die (op 8 april bij Gasselte) ten Z. van Groningen geland waren, hebben contact gekregen met Canadezen in de omgeving van Westerbork. - De parachutisten werden vanuit de lucht van materieel voorzien. Het hoofdkwartier deelde mee dat de operatie der luchtlandingstroepen als geslaagd moet worden beschouwd. - Patrouilles passeerden de spoorlijn Zwolle-Groningen. - Bij de bevrijding van Nijverdal in Westelijk Overijssel, driehonderd Duitsers gevangen genomen. - Canadese vorderingen ten N. van Holten. - Rijssen bevrijd. - Raalte bereikt. - Verbitterde gevechten bij Deventer. - Een klein bruggenhoofd over het Zijkanaal gevormd. - Patrouille-activiteit in de Betuwe. - Emden tot op 40 K.M. genaderd. - Wildeshausen binnengedrongen. - Britse colonnes in de buitenwijken van Bremen. - Van Hoya, 40 K.M. ten Z. van Bremen, tot ten Z. van Kassel zijn de oevers van de Wezer in geallieerde handen. - Britten zijn op een nieuw punt de Wezer overgestoken, hebben Nienburg veroverd en zijn in Oostelijke richting getrokken naar Celle. - Brunswijk tot op enkele K.M. genaderd. - Hannover door het 9e Amerikaanse leger in 3 uur tijds veroverd. - In het Ruhrgebied in totaal 25.000 man van de Duitse legergroep B gevangen genomen. - De omgeving van Göttingen van vijanden gezuiverd. - Ten O. van Göttingen werd Nordhausen (waar Duitse V-wapens werden gefabriceerd. - red), bijna halverwege Kassel-Leipzig, veroverd. - Rodach, 16 K.M. ten N.W. van Coburg in N.-Beieren, genomen. - De Fransen zijn, 15 K.M. ten N. van Stuttgart, op sterke Duitse tegenstand gestuit. - Ze zijn thans naar het O. afgebogen en forceren nu de Westwall van de achterkant. - 2.000 Amerikaanse toestellen, waarvan 1.300 F.F.'s vielen Leipzig, Plauen en Berlijn 2 maal aan. - 305 Duitse toestellen vernietigd, waarvan 284 op de grond. - Het 8e leger is in Italië tot de aanval overgegaan. - 1.000 bommenwerpers bestookten de Duitse stellingen. - De rivier de Senio op verschillende plaatsen overgestoken. Bij Lucco, ten W. van Ravenna, terreinwinst. - Het 5e leger drong de buitenwijken van Massa binnen en staat nog 25 K.M. van de haven Spezia. - Alle wijken ten Z. van het Donaukanaal in Weenen in Russische handen. - Soeloe-Archipel in Amerikaanse handen. - Ten Z. van Luzon (Filippijnen. - red.) alle tegenstand gebroken. - De Geallieerde legerleiding heeft voor de soldaten richtlijnen uitgegeven hoe zij zich in Duitsland hebben te gedragen. - Het parool luidt Don't fraternize! (geen verbroedering). - De Duitsers zelf nemen deze regel tegensputterend aan. - Zij trachten medelijden op te wekken als slachtoffers van verwoestingen en hameren op ras- en cultureele overeenkomst tussen henzelf en de Geallieerde troepen. - Even buiten het zwaar beschadigde Zutphen hangt de Nederlandse vlag halfstok boven het pas gedolven graf van de Canadezen die voor de bevrijding van de stad hun leven gaven.

Tot zover het boekje dat tijdens de oorlog werd geschreven, gedrukt en uitgegeven door de illegale firma Wim Douma en Jan Heertjes. Deze Amsterdamse firma was destijds bekend als firma 'de telg'. Samensteller van de laatste uitgave was Cajo van Beyeren, het zetwerk werd gedaan door de firma Schrijvers in Den Haag.

De volgende dag (donderdag 12 april) trekken de Canadezen in stormboten over de IJssel en wordt Deventer bevrijd. Op dezelfde dag bereiken geallieerde troepen de Lüneburger Heide. Drie weken later (vrijdag 4 mei) neemt veldmaarschalk Montgomery daar in zijn hoofdkwartier de capitulatie van alle eenheden van de Wehrmacht in Noordwest-Europa in ontvangst. Halverwege april was de strijd in Nederland bijna voltooid. In de eerste week van die maand hadden de Canadezen Enschede, Hengelo en Coevorden bereikt en bevrijd. In de week daarop volgden Deventer, Zwolle, Hoogeveen, Assen, Meppel en in de derde week (15-21 april) Heerenveen, Groningen, Leeuwarden, Dokkum, Harlingen en Bolsward als ook Arnhem en Apeldoorn. Vooral in Friesland speelden de troepen van de Binnenlandse Strijdkrachten een actieve rol bij de bevrijdingsoperaties.

Alleen de verovering van Groningen kostte de geallieerden nog veel moeite. Daar hielden zich, zoals de krijgshistoricus M.A.W. Gerding in het naslagwerk Nederland en de Tweede Wereldoorlog (uitgave Reader's Digest, Amsterdam 1995) beschrijft, nog enkele duizenden Duitse militairen schuil. De Canadezen wilden de stad snel bezetten om daarna door te stoten tot de kustlijn. Op die manier zou de weg naar de Festung Holland worden afgesloten. De omsingelde Duitsers die zich wel bewust waren van het strategisch belang van de stad, hadden zware verdedigingswerken ingericht en vochten tot het uiterste. De strijd duurde langer dan verwacht. Veel oude, historische gebouwen bij de Grote Markt werden zwaar getroffen. Toen Canadese eenheden van de Fusiliers de Mont Royal de stad binnentrokken, werd er nog fel man-tegen-man gevochten. Maar op 16 april gaf de Duitse stadscommandant zich over. Zijn hoogste baas, Friedrich Christian Christiansen, die sinds mei 1940 Wehrmachtsbefehlhaber in den Niederlanden was geweest, had al de benen genomen en was een week eerder Nederland ontvlucht.