DE WRAAK VAN EEN KUNSTZWEMSTER

De beste Nederlandse kunstzwemster Marjolijn Both is eind vorig jaar verbannen uit de nationale selectie. Afgelopen weekeinde behaalde ze zowel op de onderdelen solo als duet de nationale titel. Daarom kan de nummer acht van de laatste Olympische Spelen niet worden geweerd van het komende Europese kampioenschap in Wenen.

Het is haar zevende individuele titel. “Mijn mooiste? Mooi is na alle problemen niet het goede woord. Ik weet niet precies hoe ik het wel moet noemen. Mijn krachtigste titel, of zo.”

Ze wil het dubbele kampioenschap niet als haar wraak bestempelen. Maar zo is het natuurlijk wel. Marjolijn Both wilde in Maastricht bewijzen nog steeds de beste Nederlandse kunstzwemster te zijn. Ze wint met grote overmacht. Vriend en zelfs vijand zijn onder de indruk van haar prestatie. Maar later op het erepodium kan er toch geen lach vanaf bij Both. “Ik heb geen zin om mooi weer te spelen.”

Daar is helemaal geen reden toe. Both mag niet meer voor de nationale ploeg uitkomen. Dat kreeg ze eind vorig jaar per aangetekende brief te horen. Bondscoach Heather Johnston, een Canadese, oordeelde dat Both de sfeer binnen de ploeg negatief beïnvloedde en de bond schaarde zich achter haar. De 23-jarige Both wist niet wat ze las. Ze begreep er niets van. En nog steeds niet niet. Ze had het er met name in het begin heel moeilijk mee. “Ik kreeg van die zielige huilbuitjes.”

De muziek bij haar korte kür, zaterdag, komt uit het bekroonde filmdrama Schindlers List. Het creëert een droevige sfeer in het zwembad. Het lijkt een bewuste keuze. Both ontkent dat. “Toen ik in de bioscoop naar die film zat te kijken, dacht ik: die muziek moet ik hebben.” Ze is tijdens de kür ook nog eens in het zwart gekleed, een zwart badpak, een zwarte badmuts. Het is typerend voor haar positie als een soort paria binnen het wereldje van het kunstzwemmen. “Sommigen kijken dwars door mij heen.”

Both zegt met de meeste meisjes uit de nationale selectie niet meer dan een “hallo en dag-verhouding” te hebben. Ze vernam ook dat haar voormalige ploeggenotes een eventuele terugkeer van haar in het team niet zien zitten. “Ze zijn bewerkt”, weet ze. “Maar als je ze diep in hun hart zou kijken denk ik dat ze vinden dat ik er weer bij kan horen.”

Het past bij de hele klucht rondom Both dat er bij het NK twee protesten tegen haar worden ingediend. Bij de duetten, die ze samen met clubgenote Patricia Elkhuizen zwemt, zou ze een onderdeel, de zogenaamde thrust, verkeerd hebben uitgevoerd. En een concurrerende vereniging klaagt over de badmuts die ze heeft opgehad tijdens de solo. “In de normale situatie zou dat niet zijn gebeurd”, weet Both. Bij de duetten krijgt ze twee keer één punt aftrek, maar dat weerhoudt het tweetal van De Dolfijn er niet van kampioen te worden.

Vader Harrie Both, zelf jarenlang actief in het kunstzwemmen, heeft pijn over de in zijn ogen zeer onrechtvaardige behandeling van zijn dochter. Daarom klom hij meerdere malen in de pen, maar kreeg nooit een bevredigend antwoord. “Ze doen of ik achterlijk ben.” Uiteindelijk stuurde hij zijn bondsonderscheidingen terug. Hij wil niets meer met de KNZB te maken hebben. “Iedereen zegt dat er meer moet zijn gebeurd met Marjolijn dan wat irritaties over en weer. Ik ook. Het moet iets ergs zijn. Anders schors je iemand niet voor het leven. Dat is nog een zwaardere straf dan Ben Johnson heeft gekregen. Marjolijn moet minstens de bondscoach hebben vermoord. Of de moeder van de bondscoach.” Tegen haar vader, stelt hij, zou ze het toch wel vertellen als er ze iets heel verkeerds zou hebben gedaan.

Both heeft bij de bond om een arbitragezaak gevraagd. Die zal er komen. Volgens KNZB-voorzitter Hans Beijer is het wachten op het verweerschrift van de kunstzwemster. Both heeft inmiddels een jurist, bestuurslid van haar club De Dolfijn, in de hand genomen. Die kan nu ze nationaal kampioene is geworden aan de slag. Beijer zegt dat iedereen gebaat is bij duidelijkheid. “En daarmee bedoel ik niet dat Both bij voorbaat schuldig wordt bevonden. We zien wel wat er uitkomt.” Mocht de arbitragecommissie tot de conclusie komen dat Both ten onrechte uit de nationale ploeg is gezet dan is er waarschijnlijk een groot probleem. Want bondscoach Johnson heeft al meerdere malen laten doorschemeren dat het wat haar betreft een keuze is. Of zij, óf Both.

De mooie Johnston, slechts een paar jaar ouder dan Both, zegt in het bloedhete bad in Maastricht geen commentaar op de kwestie te mogen geven van de zwembond. “Ik zou best wel willen.” Als Both haar aan de rand van het zwembad passeert richt de bondscoach zich tot de kersverse kampioene. “Very good”, zegt Johnston. “Thank you”, reageert Both. Ze beschouwt het als een felicitatie van de coach. Een handje, laat staan de in het kunstzwemmen gebruikelijke kus of omhelsing blijft uit. “Maar dit was voor haar al een drempel van een meter of drie”, zegt Both.

Is het echt een doorbraak? Op de vraag of ze ooit nog met Both zou kunnen samenwerken geeft Johnson geen antwoord. Dat wil ze pas na de uitspraak van de arbitragecommissie doen. Helemaal kan ze haar mond ook niet houden. “Ze heeft haar kans gehad”, zegt ze veelbetekend over Both. Ze doelt op een gesprek dat er in augustus met Both is geweest. Daar werden de ontstane irritaties uitgesproken. “Ze zouden met een schone lei beginnen. Maar dat woord kennen ze in Canada niet”, zegt Harrie Both bitter.

Volgens hem heeft Johnson precies bijgehouden wat zijn dochter tijdens de centrale trainingen verkeerd deed. “Dat is toch niet normaal?” Het voorval dat voor Johnson de druppel zou hebben betekend vond op 16 november plaats. Both trok dertig baantjes terwijl de coach had opgedragen er 32 te zwemmen. Johnson wil niet op details ingaan. Maar er is dus, gezien haar woorden, niets veranderd. “Ik moet aan de ploeg denken. Aan de zwemcapaciteiten van Marjolijn ligt het niet. Ik zou het liefst tien meisjes met haar klasse hebben.”

Het gaat om haar instelling. “Nobody is perfect”, reageert Both. Zij zelf dus ook niet. “Ik heb ook zoiets van waar twee kijven hebben er twee schuld. Maar zo denken de anderen er dus niet over.” Natuurlijk maakte ze tijdens trainingen opmerkingen over bepaalde zaken. Waarom de armen niet zo houden? Waarom dat been niet strekken? Ze zwemt al bijna tien jaar mee in de top. Dus weet ze er wel het nodige van. “Ik ben impulsief. Als ik me iets opvalt, flap ik het eruit. Misschien voelde ze zich daardoor bedreigd. Ik weet nog dat ik een meisje advies gaf en zij tegen me schreeuwde: jij doet wat ik zeg, want ik ben de coach.”

In het begin ging het nog wel goed tussen de topzwemster en Heather Johnston. De Canadese verbleef na haar aankomst in Nederland in 1993 zelfs twee maanden in huis bij de familie Both. “Frouke (Van Beek, red) en ik hebben toen samen met Heather het groepsnummer gemaakt. Daar kregen we veel complimenten voor.” De breuk tussen de twee zou zijn ontstaan toen Both anderhalf jaar geleden vond dat het niet goed ging en om meer training vroeg. Dat verzoek werd niet ingewilligd omdat Johnston dat niet eerlijk vond tegenover de andere leden van de ploeg. Both stopte vervolgens voor een jaar.

Nu gaat ze ondanks alle problemen weer door. En als Nederlands kampioene kan niemand, ook Johnston niet, haar verbieden mee te doen aan het EK. “Ik snap er geen pest van hoe ze het kan opbrengen”, zegt haar vader. “Marjolijn heeft een goed knopje dat ze kan omdraaien”, weet haar coach bij De Dolfijn, Tonneke van Rooyen. Het is, legt de zwemster zelf uit, haar liefde voor de sport dat haar op de been houdt. “Het is veel te leuk.” Desnoods gaat ze in haar eentje verder.

Het is wat dat betreft jammer dat bij het kunstzwemmen de soli en duetten van het olympische programma zijn gehaald en alleen het groepsnummer is overgebleven. “Ik denk niet aan de Olympische Spelen. Natuurlijk zit het nog wel ergens achter in mijn hoofd. Ik heb het gelukkig al een keer meegemaakt (in Barcelona, red). Voorlopig ga ik eerst naar het EK. En moet mijn naam worden gezuiverd.” Het is overigens nog maar de vraag of de Nederlandse ploeg zich voor de Spelen van Atlanta kunnen plaatsen. “Het wordt een harde dobber”, weet Both. Haar aanwezigheid binnen het team zou misschien juist de doorslag kunnen geven.

Het grootste probleem van Both op weg naar het EK in augustus zouden weleens de financiën kunnen vormen. Voor het NK wilde de zwembond een verzoek van Both aan het adres van NOC*NSF om een extra vergoeding niet inwilligen. Ze verbleef vijf weken in trainingskamp in Zwitserland en moest het geld bijeen schrapen. Gelukkig verdiende de HTS-studente technische confectiekunde, zelf wat geld met een stage. Voor de rest kreeg ze hulp van familie, vrienden en kennissen. “Zelfs mijn oma's hebben de kas gespekt.”