Betonnen orchideeën in het oerwoud

In het hart van het diepgroene Mexicaanse oerwoud staat een luchtkasteel. In en rond deze droom van de excentrieke Engelse multimiljonair Edward James groeien bomen, planten en orchideeën, zingen vogels en krekels, praten wilde papegaaien en vliegen vlinders in duizend kleuren. Zijn droom is nooit afgekomen en zou ook nooit zijn afgekomen als James vandaag nog zou hebben geleefd. Het ruw-betonnen natuurcomplex 'Las Posas' was bedoeld om de ongerepte natuur te eren en onsterfelijk te maken. Het is uiteindelijk een surrealistisch kunstwerk geworden dat tussen de bomen door tot de hemel reikt.

Las Posas staat vlak buiten het dorpje Xilitla in de Mexicaanse staat San Luís Potosí en is een betoverende ode aan het surrealisme en de natuur. Tussen de enorme oude bomen op de heuvels van het landgoed La Conchita staan talloze betonnen structuren, gemaakt door lokale vaklieden. Betonnen bloemen van twee meter breedte, trappen die verdwijnen tussen de bomen en leiden tot niets, gotische bogen, fonteinen en sierlijke pilaren met gevulde bloempotten stijgen op uit de groene stilte van het oerwoud. Tegen de pilaren en muren van de fantasieën, die namen dragen als 'Huis met drie verdiepingen die er misschien vijf worden', groeien takken en bloemen ongeremd.

James besteedde aan Las Posas zo'n vijf miljoen gulden en twintig jaar van zijn merkwaardige leven, dat werd getekend door zijn liefde voor schoonheid en surrealisme. James, een onechte kleinzoon van de Engelse koning Edward VII, had een miljoenenfortuin geërfd en hoefde zijn leven lang niet om te kijken naar geld. Op jonge leeftijd kocht hij schilderijen van de toen nog onbekende Salvador Dali en René Magritte om hen van inkomsten te voorzien. Hij kocht werk van Picasso, gaf gedichten uit van John Betjeman en steunde verschillende protégés, onder wie Dylan Thomas. James begaf zich graag onder avant-garde kunstenaars en schrijvers en raakte zo met hen bevriend, niet alleen wegens zijn vrijgevigheid maar ook dankzij zijn innemende karakter. Hij kon urenlang vertellen en amuseren, al stond hij erom bekend dat hij het liefst zelf aan het woord was. Aldous Huxley, Max Ernst, Thomas Mann, D.H. Lawrence, Bertolt Brecht, Strawinsky: allen behoorden zij tot de vriendenkring van de Engelse excentriekeling. Zelf schreef James talloze gedichten die hij persoonlijk uitgaf, maar die genadeloos werden afgekraakt in de Engelse en Amerikaanse pers; een erkend kunstenaar zou hij tijdens zijn leven nooit worden.

Naarmate het aantal 'vrienden' van James groeide en steeds meer kunstenaars van zijn geld wilden profiteren, groeide zijn liefde voor de natuur die niets van hem eiste. Toen hij begin jaren zestig in Mexico bevriend raakte met de beeldschone Indiaanse jongen Plutarco Gastelum besloten zij te gaan reizen door het land. Terechtgekomen in La Conchita nam hij een bad in een van de plassen van het huidige Las Posas. Plotseling omsingelden honderden vlinders zijn hoofd hetgeen James interpreteerde als een bovenaards teken dat hij een deel van La Conchita moest kopen om zich er te vestigen. Bovendien waren de grond en het klimaat rondom Xilitla zeer geschikt voor het kweken van zijn lievelingsbloem, de orchidee. Gedurende de volgende twintig jaar importeerde James honderden soorten orchideeën uit alle delen van de wereld en liet ze planten tussen zijn bamboebomen en betonnen kunstwerken, in de tuinen met flamingo's, wilde katten, krokodillen en apen. In 1962 doodde een voor dit gebied ongebruikelijke vorst in één klap duizenden van zijn orchideeën. James nam zich voor de bloemen na te bouwen in beton. Deze talloze bloemen en bladeren van steen, die elke constructie, inclusief zijn kleine wooncabine, elke fontein en elke pilaar sieren, vormen samen zijn grootste bijdrage aan de kunstwereld waardoor hij was geobsedeerd, maar waarvan hij nooit echt deel had uitgemaakt.

Sinds de dood van Edward James in 1984 hebben de lokale beheerders van Las Posas, op zijn uitdrukkelijke wens, niets gekapt of gesnoeid. Las Posas (de plassen) is gebouwd rond negen glasheldere waterplassen die in elkaar overlopen via kleine watervallen, waarvan de grootste zo'n 25 meter hoog is. De 36 gebouwen en structuren zijn open aan alle kanten, zodat niemand het oerwoud uit het oog verliest. Enorme ronde ramen en verdiepingen zonder daken geven je het gevoel dat je zweeft, hoog tussen de bomen, vogels en watervallen. Tegen Mexicaanse vrienden zei James eens over zijn droomhuis in wording: “Mijn huis heeft vleugels en soms, 's nachts, zingt het”.

Las Posas was voor James de verwezenlijking van een droom. Die heeft zijn schepper overleefd en keert langzamerhand terug naar zijn bron van inspiratie: de natuur in het Mexicaanse oerwoud.