Verkiezingen Zimbabwe zijn formaliteit

KAAPSTAD, 8 APRIL. Zimbabwe gaat vandaag en morgen naar de stembus voor de formaliteit die verkiezingen heet. De apathie onder de kiezers die zich tijdens de campagne openbaarde is begrijpelijk: de uitslag staat vast. De Zimbabwean African National Union-Patriotic Front (ZANU-PF) is verzekerd van de overwinning. President Robert Mugabe blijft gewoon aan de macht na dit democratisch ritueel in zijn één-partijstaat.

De oppositie is versplinterd in groepjes als de Zimbabwean Unity Movement en het United Front. In naam dragen zij eenheid uit, in de praktijk kunnen ze geen front vormen. De oppositie slaagde er in 55 kiesgebieden niet in om kandidaten naar voren te schuiven. Daardoor is Mugabes partij al zeker van 55 zetels. Gevoegd bij de dertig parlementariërs die de president zelf mag benoemen, is een meerderheid van 83 zetels in het parlement van 150 leden vooraf gegarandeerd.

De 71-jarige president heeft zijn autocratische, volgens critici dictatoriale, bewind stevig gevestigd sinds de onafhankelijkheid in 1980, toen Rhodesië na een burgeroorlog Zimbabwe werd. In de eerste jaren dreigde het land weg te zinken in een etnisch conflict tussen de Shona-meerderheid, waarop Mugabes macht is gebouwd, en de Ndebele-minderheid van Joshua Nkomo. De beruchte 5de Legerbrigade, opgeleid door Noordkoreanen, onderdrukte in een wrede campagne de opstand in Matabeleland, waar volgens verschillende schattingen tussen 5.000 en 30.000 doden vielen. In 1988 sloten de leiders Mugabe en Nkomo een akkoord. Nkomo bleef tot vandaag de dag vice-president.

Sindsdien is Zimbabwe een politiek stabiel land. De president onderwierp zijn volk aan een marxistisch experiment. Het liep zoals elders in Afrika economisch slecht af, maar de regering zorgde wel voor verbeteringen in het onderwijs en de gezondheidszorg. De president versterkte zijn greep op de politiek met veranderingen in de grondwet. Zijn partij krijgt nu financiële steun van de staat en ambtenaren, politiemannen en soldaten weten dat hun baan bij de overheid is gekoppeld aan steun voor de partij. Televisie, radio en kranten zijn in staatshanden. Het enige onafhankelijke dagblad, de kritische Daily Gazette, moest in december zijn bestaan beëindigen.

Er was geen geloofwaardige oppositiepoliticus die gebruik kon maken van de thema's die Mugabes alleenheerschappij aanreikte: de corruptie in regeringskringen, het nepotisme en de pijn van het economische herstelplan. Nadat zijn marxistische economie was vastgelopen, moest Mugabe zich met tegenzin wenden tot het IMF en de Wereldbank voor hulp. De afgelopen jaren voerde de regering een streng aanpassingsprogramma in. De staatssubsidies op produkten gingen omlaag, de importheffingen verdwenen en de overheid hief 20.000 ambtelijke arbeidsplaatsen op. Mugabe was meer gedwongen dan bekeerd tot de vrije markt. Tijdens een congres voor internationale investeerders, vorig jaar in Kaapstad, zorgde hij voor algemene hilariteit met zijn verklaring dat Zimbabwe wel wilde privatiseren, “maar natuurlijk alleen de slecht lopende staatsbedrijven”. De inflatie en het begrotingstekort zijn weliswaar teruggedrongen, maar de bevolking lijdt onder hogere prijzen en een werkloosheid van vijftig procent in de formele sector.

Door de economische tegenspoed kwamen voor het eerst de ontspannen raciale verhoudingen onder druk te staan. Onder zwarten groeit de onvrede over de bevoorrechte positie van de blanke minderheid - 80.000 van de tien miljoen inwoners, voornamelijk van Britse afkomst - die de economie en de grond nog steeds grotendeels in handen heeft. Demonstranten eisten in januari bij bankgebouwen in de hoofdstad Harare meer kredieten voor zwarten die een bedrijf willen opzetten. Ze riepen: “Murungus (blanken), go back west”, een ongewoon sentiment in Zimbabwe.

Woordvoerders van de regeringspartij speelden voorafgaand aan de verkiezingen erop in met kritiek op het “economisch racisme” van de blanken. Mugabe zelf deed electoraal stoer tegenover de Wereldbank en het IMF. “Sommige hervormingen zijn rampzalig en we moeten niet kritiekloos luisteren naar alles wat de internationale instituties zeggen”, zei de president. “We zullen ze openlijk zeggen dat we niet alles in zo'n korte tijd kunnen veranderen.”

Maar Mugabes manoeuvreerruimte is beperkt. Als Zimbabwe nog enige kans wil maken bij buitenlandse investeerders kan hij het gematigde economische beleid van de ANC-regering in het machtige Zuid-Afrika maar beter niet te scherp links inhalen. Veel jonge Zimbabweanen hebben al de conclusie getrokken dat de mogelijkheden zuidwaarts liggen. Bij tienduizenden gaan ze de grens over om het illegaal bij Mandela te proberen. In de blanke buitenwijken van Johannesburg werkt een leger goed opgeleide tuinmannen en dienstbodes uit Harare en Bulawayo, waar Mugabe hun geen toekomst kan bieden.