Subsidiariteit

Even een kleine gedachtenoefening voor hen, die met J.L. Heldring (NRC Handelsblad, 31 maart) mochten menen dat subsidiariteit een “nieuwe naam” voor federalisme is.

Kent een federatie ('bondsstaat') subsidiariteit? Jazeker. Bevoegdheden worden er overgedragen van hoog naar laag. Primair is het nationale niveau. Subsidiair is het infranationale ('onderstatelijke') niveau, te weten dat van de deelstaten. Kent een confederatie ('statenbond') ook subsidiariteit? Jazeker. Daar worden bevoegdheden overgedragen van laag naar hoog. Primair is weer het nationale niveau. Subsidiair is het supranationale ('bovenstatelijke') niveau, te weten dat van de confederale instellingen.

Werd de term subsidiariteit ingevoerd door een Nederlandse minister-president? Nee. Dat gebeurde al een decennium eerder, door de Italiaanse Euro-parlementariër Spinelli en door de Britse eerste minister Thatcher. Staat subsidiariteit in de encycliek Quadragesimo anno? Het woord zelf niet, want het Latijn kent niet de vorm 'subsidiaritas'. Er staat (de genitivus van) 'subsidiarium officium': 'hulptaak'. Een subsidiair niveau is een hulpniveau. Bevoegdheden die de nationale staat niet beter zelf kan uitoefenen, worden overgedragen aan een hulpniveau: in een federatie het infranationale, in een confederatie het supranationale.

Nog even blijven oefenen. Kan een federatie lid zijn van een confederatie? Jazeker. Duitsland, België en Oostenrijk zijn lid van de EG. Kan een federatie lid zijn van een federatie? Nee. Een federatie is een soevereine staat. Een staat kan geen lid van een staat zijn; dus hoe meer federale staten er in Europa komen, des te zekerder wordt Europa als geheel een confederatie. Kan een confederatie lid zijn van een federatie? Nee, dat leidde tot de Amerikaanse burgeroorlog. Daar wonnen de federalen; maar West-Europa is Noord-Amerika niet. Kan een confederatie lid zijn van een confederatie? Nee. Een confederatie is geen staat. Wat geen staat is, kan geen lid zijn van een statenbond. Er is dus maar één oplossing. Europa wordt een confederatie, bestaande uit eenheidsstaten (zoals Nederland) en federaties, en mèt subsidiariteit.