Vrijdag 7; Prijsindex

Het is natuurlijk allemaal de schuld van Brinkman. Nog steeds. Nederland had een mooie, door iedereen begeerde literaire prijs, de P.C.

Hooftprijs die elk jaar met veel ritueel en met veel publicitaire aandacht door hoogwaardigheidsbekleders in het Muiderslot kon worden uitgereikt. Maar Brinkman vond het in zijn glorietijd als cultuurminister nodig het beproefde ritueel te doorkruisen en de staatsprijs voor literatuur werd afgeschaft.

Met de P.C. Hooftprijs is het daarna nooit meer helemaal goed gekomen. De organisatie kwam in handen van een ondoorzichtig groepje genootschappen, de publiciteit werd overgenomen door kleurloze ambtenaren van het Letterkundig Museum, de prijsuitreiking verhuisde naar een troosteloos zaaltje naast de Haagse methadonbus, en vorsten en ministers laten zich bij de P.C. Hooftprijs niet meer zien. Iedereen die er niet hoeft te zijn, blijft weg.

Het gevolg van het debâcle is geweest dat er steeds meer aandacht is gekomen voor de literaire bekroningen die de vrije markt sindsdien heeft bedacht - mèt al hun hebbelijkheden en onhebbelijkheden. Sponsors die op zoek zijn naar bestuursleden en juryleden om 'hun' prijs gezag te verlenen, het tegen elkaar opbieden met prijzengeld, ruzies over het nut van galadiners, curieuze verbindingen met omroepgegadigden en populaire presentatoren, en schrijvers die tienduizend gulden smeergeld eisen om even in een uitzending te verschijnen.

Het idee van de literaire prijs is nog altijd een mooi en nuttig idee. Absolute normen voor wat goede literatuur is, bestaan niet. Maar het is goed op een bepaald moment de waardering voor verdienstelijke schrijvers met enige tamtam tot uitdrukking te brengen. Daar komt bij dat prijzen het debat over de waarde van literatuur kunnen stimuleren, en belangstelling kunnen wekken voor literatuur in het algemeen.

Al deze functies dreigen nu echter volledig in het prijzengeweld te verzanden. Er komen steeds meer nieuwe prijzen bij, en niemand weet nog welke prijs voor wat staat. De schrijver Nicolaas Matsier werd deze week bijvoorbeeld voor de vierde keer binnen een jaar genomineerd voor dezelfde roman. Zo langzamerhand wordt het tijd voor een literaire prijzenindex.

Geef ons één, twee, vele algemene staatsprijzen terug! Een grote staatsprijs voor een heel oeuvre, en een paar kleinere staatsprijzen voor de beste roman, de beste dichtbundel en het beste essay uit het afgelopen jaar. Stel grote, veelzijdige jury's in, geef veel geld weg en laat de bekroonde schrijvers door de koningin in een van de koninklijke paleizen huldigen.

Voor de particuliere sector en de omroepen blijft er dan nog genoeg ruimte over om iets bijzonders te doen. Waarom bedenken zij geen specialistische literaire prijzen? Een prijs voor de beste vrouwelijke roman bijvoorbeeld, vergelijkbaar met de Prix Fémina. Of een prijs voor het beste boek over de oorlog, gesponsord door Vrij Nederland. Een prijs voor de beste roman over kinderen, gesponsord door Bart Smit. De beste Revisor-roman, gesponsord door Querido. Of de beste christelijke roman, uit te reiken tijdens een uitzending van de NCRV.