President Mandela zet de strijd voort tegen de radicale ANC-vleugel

KAAPSTAD, 7 APRIL. Het ontslag van staatssecretaris Winnie Mandela was geen incident: president Nelson Mandela heeft definitief de strijd aangebonden met de radicale vleugel in zijn Afrikaans Nationaal Congres. Gisteren werd een ander boegbeeld der 'populisten', Bantu Holomisa, ontboden in het presidentiële kantoor in Kaapstad voor een lesje in partijdiscipline.

Holomisa, staatssecretaris voor milieuzaken in de Zuidafrikaanse regering en uiterst populair bij de ANC-aanhang, had zich kritisch uitgelaten over de gang van zaken rondom het ontslag van Winnie Mandela. De president onthief vorige week zijn gewezen echtgenote uit haar functie als staatssecretaris voor kunst, wetenschappen en technologie, nadat ze meermalen kritiek had geuit op de regering waarvan ze deel uitmaakte. Holomisa en Winnie Mandela kunnen het goed met elkaar vinden. Ze vermengen beiden hun politieke optreden met een scheut rebels populisme. In de oppositie tegen het apartheidsbewind kwam dat goed uit. Een regeringspartij kan het in verlegenheid brengen.

Na de schrobbering werd Holomisa openlijk in de hoek gezet. Het ANC gaf na het gesprek een verklaring uit met de mededeling dat Mandela “comrade Holomisa ernstig heeft vermaand over zijn gedrag”. De president had zijn staatssecretaris laten weten “dat het tegen het ethos van de organisatie is dat enige functionaris of lid van het ANC interne zaken in het openbaar bespreekt. De president onderstreepte dat het ANC dergelijk optreden in de toekomst niet zal dulden.”

De onverhulde laatste waarschuwing aan Holomisa is een teken dat Mandela's geduld met de linkervleugel in het ANC op is. De Winnie-affaire dreigt verdeeldheid te zaaien in de voormalige bevrijdingsbeweging. Nelson Mandela, opgegroeid in het besef dat eenheid in de beweging ten koste van alles bewaard moet blijven, heeft daarom besloten de discipline aan te trekken - zelfs als het lijdend voorwerp Bantu Holomisa heet. Het ANC-congres koos deze voormalige militaire leider van het zwarte thuisland Transkei in december als nummer een in het nieuwe hoofdbestuur.

Holomisa had vorige week in een brief aan de partijleiding niet het ontslag van Winnie Mandela ter discussie gesteld, maar de manier waarop de affaire daarna was gehanteerd. Hij kritiseerde het besluit van de president om ANC-oudgedienden als Walter Sisulu en Govan Mbeki erop uit te sturen om het besluit van president Mandela aan de achterban uit te leggen. Als het hoofdbestuur van het ANC dergelijke stappen niet eerst bespreekt, kan dit tot verdeeldheid in de organisatie leiden, waarschuwde Holomisa. Alleen president Mandela en vice-president Mbeki zouden volgens hem het ontslag in ANC-gelederen moeten verduidelijken. De brief lekte uit naar de media, waarna Holomisa er in het openbaar commentaar op gaf.

Winnie Mandela heeft zich sinds haar ontslag vorige week maandag niet vertoond in het parlement, waarvan ze nog steeds lid is. Haar geest waarde er gisteren wel rond. De ANC-fractie besloot een discussie over haar optreden uit te stellen, nadat advocaten van Winnie Mandela hadden gebeld met de waarschuwing dat de zaak onder de rechter is. De oud-staatssecretaris heeft een procedure aangespannen tegen haar echtgenoot en een aantal ANC-prominenten om achter de precieze motieven voor haar ontslag te komen.