Israel en Egypte ruziën door over kernbewapening

TEL AVIV, 7 APRIL. Er gaat bijna geen dag voorbij of er klinkt wel een een wrevelige toon door in de betrekkingen tussen Israel en Egypte. “Er waait een slechte wind over de Nijl”, zei de Israelische president Ezer Weizman onlangs. Uit de mond van Weizman, die op goede voet zegt te staan met de Egyptische president Hosni Mubarak, is dat nogal een uithaal naar Kairo. De directe aanleiding tot de gepeperde wederzijdse kritiek is Israels weigering het Non-proliferatie Verdrag (NPV), tegen de verdere verspreiding van kernwapens, te tekenen. Egypte is wel een ondertekenaar van het NPV, maar aarzelt nu zijn handtekening te zetten onder verlenging voor onbepaalde tijd van het verdrag. Later deze maand beginnen de ondertekenaars van het NPV in New York daarover overleg.

Mubarak voerde deze week op het Witte Huis overleg met president Clinton over de Egyptische opstelling, maar deze kon hem nog niet overreden het NPV te blijven ondersteunen. Gisteren leverde een ontmoeting in Parijs tussen de ministers van buitenlandse zaken van Israel en Egypte, Shimon Peres en Amr Moussa, in Parijs ook nog geen resultaten op. “De situatie is hetzelfde gebleven”, zei Peres. De dialoog zal volgens Moussa echter worden voortgezet al is “de weg die nog moet worden afgelegd, lang”.

In Washington wordt goed begrepen dat premier Yitzhak Rabin - ook wel 'Meneer Veiligheid' genoemd - niet gelijktijdig het Israelische atoomarsenaal kan ontmantelen en strategisch belangrijke gebieden voor vrede met Syrië en de Palestijnen opgeven. De Israelische kiezers zouden dat nooit accepteren. Israel heeft overigens nooit toegegeven dat het kernbommen in zijn arsenalen heeft (naar schatting twee- à driehonderd) en houdt het erop dat het niet als eerste land het atoomwapen in het Midden-Oosten zal introduceren. Tekening van het NPV is voor de joodse staat pas actueel als Israel met alle landen in het Midden-Oosten, inclusief Iran en Irak, in vrede leeft.

De Egyptische diplomatie heeft geen oren naar de Israelische veiligheidsargumenten. Mubarak gelooft dat Israels handtekening onder het NPV een stabiliserende invloed op de algehele veiligheidssituatie in het Midden-Oosten zal hebben en het gemakkelijker zal maken dit deel van de wereld te verschonen van massa-vernietigingswapens. Voor Jeruzalem is het bezit van het atoomwapen de afschrikking bij uitstek die Israel in strategisch opzicht in evenwicht houdt met de omringende Arabische wereld. Israelische veiligheidskringen geloven dat Irak tijdens de Golfoorlog van 1991 uit vrees voor een 'verschrikkelijke' Israelische wraak op de op Tel Aviv afgevuurde Scud-raketten geen chemische koppen durfde te zetten.

Israelische politici, duiven èn haviken, vragen zich af waarom Egypte in een kritieke fase in het vredesproces Israel zo zwaar onder druk zet en de indruk wekt de spanning met de VS te willen opvoeren, waarbij het zelfs de belangrijke Amerikaanse financiële steun aan Egypte in gevaar dreigt te brengen . Een bekende Palestijnse journalist uit Oost-Jeruzalem, die onlangs een bezoek aan Egypte bracht, gaf de volgende verklaring : “Egypte is bang zijn leidende rol in een vreedzaam Midden-Oosten aan Israel te verliezen.”

Met die indruk keerde pas ook een Israelische parlementaire delegatie van een officieel bezoek aan Kairo naar Jeruzalem terug. Yael Dayan (Arbeidspartij, dochter van Moshe Dayan), een voorvechtster voor Palestijnse onafhankelijkheid rapporteerde Egyptische uitlatingen als zou Israel het Midden-Oosten willen domineren: niet alleen militair, maar ook nog economisch. De toonzetting in het semi-officiële invloedrijke Egyptische blad Al-Ahram wordt duidelijk geïnspireerd door de malaise in de betrekkingen tussen Egypte en Israel. De publicist Lufti El-Kholi herinnerde er in een artikel aan dat de Israelische en Amerikaanse media Egypte lang hebben gezien als een land dat een belangrijke rol kan spelen in het vredesproces. “Nu Egypte van zijn regionale positie gebruik wil maken om de rechten van de Palestijnen en Syriërs te verzekeren en Israels atoommonopolie verwerpt, wordt het afgeschilderd als een land zonder toekomst met een hongerige en ongeletterde bevolking dat door een stelletje gangsters wordt bestuurd”, schreef hij.

Onhandige manoeuvres in Jeruzalem hebben ook bijgedragen aan verslechtering van de Israelisch-Egyptische relaties. In Egypte werd heel scherp gereageerd op een bericht in Ha'arets volgens hetwelk op het Israelische ministerie van buitenlandse zaken stappen werden overwogen druk op het Amerikaanse Congres uit te oefenen om de economische en militaire hulp aan Egypte drastisch te besnoeien als Egypte blijft weigeren zich achter verlenging van het NPV te scharen.

Eerder sloot premier Rabin de mogelijkheid van een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten niet uit, hetgeen de Egyptische campagne voor Israels ondertekening van het NPV vleugels gaf. Israels wens deel uit te maken van de Arabische Liga, zoals verwoord door minister van buitenlandse zaken Shimon Peres, versterkte in Kairo de achterdocht ten aanzien van Israels ambities in het Midden-Oosten. De Israelische 'oververtegenwoordiging' tijdens de grote economische conferentie in Casablanca wekte in Egypte ook de nodige achterdocht op. Sedertdien wijten Israelische woordvoerders de weigering en aarzelingen van onder andere de Golfstaten om de banden met Israel nauwer aan te halen, aan Egyptische obstructie.