Mishandelende moeders lijden aan vijandige gevoelens

Kindermishandeling trekt meestal aandacht als het om lichamelijke en seksuele mishandeling gaat, maar psychologische kindermishandeling komt het vaakst voor. Vaders en moeders kunnen hun kind afwijzen (Ik wou dat je nooit geboren was), isoleren van leeftijdgenoten, terroriseren (Ik vermoord je nog een keer) of volledig negeren. Psychologische mishandeling heeft in het latere leven vaak ernstiger gevolgen dan opgelopen verwondingen.

De in Amsterdam gevestigde kinderpsychiater Max Lesnik-Oberstein heeft een theorie opgesteld over het ontstaan van kindermishandeling en -verwaarlozing. Volgens hem is een combinatie van drie ouderlijke factoren bepalend: vijandigheid, makkelijk uiten van agressie en deze negatieve houdingen op het kind richten. Vijandigheid ziet Lesnik ontstaan door een liefdeloze opvoeding en een hoog stressniveau. Geremde agressie kan voortkomen uit een gebrekkig inzicht in het eigen misbruik- verleden, druggebruik en het ontbreken van een steunende omgeving. De op het kind gerichte vijandigheid kan ontstaan door een combinatie van te hoge verwachtingen en negatieve ervaringen met het kind.

Lesnik-Overstein baseerde zijn theorie op een combinatie van intuaretie en jarenlange ervaring op het gebied van kindermishandeling, en heeft nu een eerste experimentele test doorstaan (Child Abuse & Neglect, nummer 1, 1995) 44 moeders die volgens een vertrouwensarts hun kinderen psychologisch mishandelen, werden vergeleken met 128 gewone moeders. Het blijkt dat mishandelende moeders meer vijandige gevoelens koesteren. Ze hebben bijvoorbeeld vaker zin om met iemand op de vuist te gaan of beleven vaker plezier aan het pijn doen van mensen van wie ze houden. Deze vijandigheid lijkt op haar beurt weer voort te komen uit gebrekkige interpersoonlijke vaardigheden, waardoor bijvoorbeeld de relatie met de partner slecht is. Dit in combinatie met negatieve ervaringen in de eigen jeugd, maakt dat mishandelende moeders veel stress ervaren. Ze hebben weinig zelfwaardering, zijn neurotisch en hebben vaker het gevoel dat ze tekort worden gedaan. Op deze manier wordt de vijandigheid gevoed. Het onderzoeksresultaat is van belang, omdat de beschreven theorie in staat lijkt om tot voorspellingen te komen over wie zijn kinderen wel of niet zal mishandelen.