De Republikeinse 'huwelijksreis' is voorbij

WASHINGTON, 6 APRIL. Bijna alle tien punten van hun conservatieve programma - het 'Contract met Amerika' - hebben de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden de afgelopen honderd dagen afgewerkt, maar met gemengd succes. De twee meest herkenbare onderdelen halen het niet. De beperking op de duur van de zittingstermijn van Congresleden kreeg onvoldoende stemmen en het grondwettelijke verbod op het begrotingstekort is vastgelopen in de Senaat. Zeven programmapunten liggen nog bij de Senaat en zullen daar waarschijnlijk nog worden afgezwakt.

De populariteit van de Republikeinen en het Congres is gedurende de eerste honderd dagen al gedaald. De Democraten zijn erin geslaagd hen als hard en ongevoelig af te schilderen. Republikeinen zouden de “armen afknijpen” om de “rijken te bevoordelen” met belastingverlagingen. Er zijn barsten ontstaan in de Republikeinse gelederen. Sommigen willen eerst de belastingen verlagen, anderen willen direct het overheidstekort aanpakken. De werkelijk harde beslissingen over de begroting moeten nog komen. Vergeleken bij de bezuinigingen die nodig zijn om het begrotingstekort weg te werken - zoals de Republikeinen hebben beloofd - is het door een opiniepeiler opgestelde Contract with Amerika een huwelijksreis. De Republikeinen moeten nu snijden in de directe belangen van hun kiezers.

Een echt debat over de aanspraken op de overheid van de middenklasse - zoals hypotheekaftrek, speciale belastingvrijstellingen voor gepensioneerden die AOW met eventuele aanvullende inkomens ontvangen - is nog niet gevoerd. Tijdens de afgelopen verkiezingen stelden de Republikeinen het voor alsof bureaucratie, verspilling en de bijstand de oorzaken waren van de overheidstekorten. Nu moeten ze de kiezer uit die droom helpen.

President Clinton heeft al gezegd dat hij de middenklasse zal verdedigen. Hij zal geen bezuinigingen op de ziekenfondsen voor bejaarden en uitkeringstrekkers toestaan. Deze ziekenfondsen zijn de snelst stijgende kostenposten. Bij een nieuwe patstelling over bezuinigingen kunnen de kiezers meer vervreemd raken van het Congres en van de Republikeinen en Democraten. Een derde van de nieuwe kiezers die zich bij het verkrijgen van het rijbewijs laten registreren, zweeft. De miljardair Ross Perot en de zwarte leider Jesse Jackson overwegen een onafhankelijke kandidatuur voor het presidentschap volgend jaar.

Ondanks alles hebben de Republikeinen in het Congres nog steeds meer 'politieke thermiek' dan de Democraten. De pasgekozen Republikeinse Congresleden hebben voeling met het populisme van Perot. De Democraten richten zich op een vermeende economische crisis in de middenklasse, terwijl de economie bloeit en groeit. Vorig jaar verloren de Democraten hun meerderheden in het Congres, terwijl volgens alle academische politicologische modellen de zetelverliezen van de zittende partij beperkt zouden blijven door de economische hoogconjunctuur. Maar het kiezerspubliek was bij slechts zes procent werkloosheid eerder toe aan verkleining van de overheid dan aan een uitgebreid programma voor ziektekostenverzekering of de bescherming van sociale zekerheid.

Volgens de opiniepeiler van het Witte Huis, Stan Greenberg, heeft president Clinton baat bij economische groei. Maar Clintons programma's waren juist op het bestrijden van economische en medische noden gericht. Clinton en de Democraten zullen daar alleen succes mee hebben als de middenklasse zich door ontslagen en toenemende werkloosheid voelt bedreigd. Dan kan het leed niet langer worden afgeschoven naar afgelegen en verlaten binnensteden. Dan verliezen burgers in de voorsteden weer massaal hun medische verzekeringen en kunnen ze zich bij hun nieuwe baan geen nieuwe verzekering meer veroorloven. Tot die tijd mogen de Republikeinen de staat verkleinen en de overheidsschuld verlagen.

Maar weinig kiezers geloven dat belastingverlagingen mogelijk zijn. Ze zijn cynisch geworden na pogingen van president Reagan, die eerst de belastingen drastisch verlaagde om ze twee jaar later flink te verhogen. Veel lasten schoof hij door naar de deelstaten, zodat de tarieven daar ook omhoog gingen. Ook nu dreigt het nieuwe federalisme de tarieven van deelstaten en steden extra te verhogen.