N-Korea speelt mooi weer, maar zet nucleair akkoord onder druk

De 'Koreaanse kwestie' dreigt opnieuw vast te lopen nu Noord-Korea blijft weigeren Zuidkoreaanse kerncentrales te accepteren ter vervanging van zijn oude installaties. De Verenigde Staten blijven erbij dat Zuid-Korea de hoofd-leverancier van de centrales moet zijn, omdat dat land als enige bereid de rekening te betalen.

WASHINGTON, 4 APRIL. Lente in Washington. Magnolia's en de Japanse kers zetten de Amerikaanse hoofdstad in bloei. Lekker weertje, 18 graden, ideaal voor het zoeken van een geschikt ambassadepand aan een van de brede avenues. Een groep Noordkoreanen - speldjes van de leider op hun revers - struint deze week door de stad om een lokatie te vinden voor het vestigen van een 'verbindingskantoor'. Dat moet het voorportaal zijn tot een volwaardige, door de communistische machthebbers in Pyongyang vurig begeerde ambassade in de Verenigde Staten.

Noord-Korea laat zich bij zijn streven naar diplomatieke erkenning niet weerhouden door de onzekerheid over de uitvoering van het Agreed Framework met de Verenigde Staten, afgesloten op 21 oktober 1994 in Genève. In dat akkoord werd vastgelegd dat Noord-Korea zijn bestaande nucleaire installaties zou ontmantelen (Washington verdacht de Noordkoreanen er al jaren van daarin heimelijk aan kernwapens te werken), de VS voor nieuwe kerncentrales (waarin niet langer ongecontroleerd kan worden geëxperimenteerd) zouden zorgen èn de twee landen diplomatieke betrekkingen zouden aanknopen.

Maar, zoals de afgelopen jaren steeds het geval was in de Koreaanse kwestie, zijn er na het afsluiten van het akkoord, nieuwe, grote problemen ontstaan. Het belangrijkste: Noord-Korea weigert Zuidkoreaanse lichtwater-centrales te accepteren ter vervanging van zijn oude grafiet-centrales. Zijn de rechtlijnige communisten uit het noorden van Korea verplicht kerncentrales aan te nemen uit het door hun zo verfoeide kapitalistische zuiden. In het Agreed Framework is niet het land genoemd dat Noord-Korea zou moeten voorzien van nieuwe centrales. En dus is het antwoord: nee.

Op het State Department, het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, zegt een functionaris van het Oost-Azië bureau dat Noord-Korea vorig jaar tijdens de beraadslagingen duidelijk is gemaakt dat “alleen Zuidkoreaanse reactoren binnen de politieke, technische en financiële mogelijkheden liggen”. Noord-Korea zou daar mondeling mee hebben ingestemd. Daarvan uitgaande woonden de VS, Zuid-Korea, Japan en twintig andere landen waaronder Nederland vorige maand de oprichtingsvergadering bij van de KEDO, de Koreaanse Energie Ontwikkelingsorganisatie, een consortium bedoeld voor de afhandeling van de technische en financiële kant van het Geneefse akkoord. In de oprichtingsakte van de KEDO staat dat “twee (Zuid-)Koreaanse standaard reactormodellen” aan Noord-Korea zullen worden geleverd. Het consortium gaat daarmee duidelijk een stap verder dan 'Genève' en in de ogen van Noord-Korea te ver.

De Noordkoreaanse ambassade bij de Verenigde Naties in New York weigert elk commentaar, want, zo zegt woordvoerder Han Sun Gyul “onze mening wordt toch verdraaid”. Han verwijst naar de officiële verklaring die het Noordkoreaanse persagentschap KCNA begin maart heeft verspreid in een reactie op KEDO en die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. “De Verenigde Staten moeten ter bevrediging van hun egoïstische doeleinden geen misbruik maken van onze grootmoedigheid en onze goede wil (..) wij hebben zoals bekend duidelijk gemaakt dat wij principieel tegen het onredelijke plan van de VS zijn om ons te voorzien van Zuidkoreaanse reactoren.”

Noord-Korea zegt er ernstig aan te twijfelen of de streefdatum van 21 april voor het tekenen van een contract voor de nieuwe kerncentrales zal worden gehaald. Pyongyang dreigt met “actie” als er op dat moment geen duidelijkheid bestaat. En met actie wordt vermoedelijk het weer in bedrijf stellen van de bestaande kerncentrales bedoeld, die overeenkomstig het akkoord zijn stilgelegd.

Vorige week kwamen de Noordkoreanen en de Amerikanen in Berlijn bijeen in een poging de impasse te doorbreken. Noord-Korea zei na afloop een “baanbrekend” voorstel te hebben gedaan, namelijk dat Amerikaanse bedrijven de reactors leveren. Deze zoete inval van de Noordkoreanen zal op grote problemen stuiten in Washington en Seoul. Want de VS zijn niet bereid meer dan een miniem deel van de totale kosten van vier miljard dollar op zich te nemen. Zuid-Korea is weliswaar bereid het leeuwedeel van het benodigde kapitaal te fourneren, maar uitdrukkelijk alleen wanneer het zelf de reactoren mag leveren.

Jong Rak Kwon, Zuidkoreaanse ambassaderaad in Washington, wil hierover geen misverstand laten bestaan: “Wij betalen niet mee aan centrales voor Noord-Korea die niet uit ons land komen.” Jong zegt dat zijn land de voor de hand liggende leverancier is: “We zijn buren, we zijn een volk, we spreken dezelfde taal.”

Maar de politieke systemen zijn totaal verschillend.

“Dat is juist, maar dat geldt voor alle andere landen die centrales zouden kunnen leveren, op China na. En geen enkel ander land wenst voor de kosten op te draaien.” China, de enige echte bondgenoot van Noord-Korea, is uit eigen keus buiten de KEDO gebleven. Peking zit met de Noordkoreanen in zijn maag en is absoluut niet van plan meer geld in de kluizenaarsstaat te pompen.

Selig Harrison, medewerker van de Carnegie Endowment for International Peace in de Amerikaanse hoofdstad en een Korea-kenner zegt dat er een sinister politiek spel wordt gespeeld met Noord-Korea. Hij kritiseert het Amerikaanse Korea-beleid. Harrison meent dat, hoe verwerpelijk het communistische systeem in Noord-Korea moge zijn, Washington door het sluiten van een akkoord verplicht is Pyongyang serieus te nemen. En dat gebeurt op dit moment niet.

De oprichtingsakte van de KEDO heeft, zo zegt Harrison, het karakter van een oorlogsverklaring aan het adres van Noord-Korea, dat er met zoveel woorden van wordt beschuldigd kernwapens in bezit te hebben en de vrede op het Koreaanse schiereiland in gevaar te hebben gebracht. Deze passages moeten Pyongyang bij lezing tot razernij hebben gebracht, want hoewel het buitenland altijd heeft vermoed dat Noord-Korea in zijn oude grafiet-centrales bezig was met de vervaardiging van kernwapens is dit nooit bewezen èn Pyongyang is ook altijd blijven ontkennen.

Selig Harrisson zegt dat het “baanbrekende” voorstel dat Noord-Korea deze week deed, in feite een uitwerking is van wat Pyongyang al eerder voorstelde: de Zuidkoreaanse Elektrische Energiemaatschappij zou als onderaannemer moeten optreden van het Amerikaanse bedrijf Westinghouse of Combustion Engineering. De reactoren dragen daardoor het label made in the USA, terwijl het percentage van het technische en toezichtspersoneel dat in die opzet uit Zuid-Korea zou komen niet hoger is dan 35, zegt Harrison; de belangrijkste functies worden dan ingenomen door Amerikanen. Noord-Korea denkt en waarschijnlijk terecht, dat zich onder de technici die Zuid-Korea zou sturen ook veel spionnen zouden bevinden. Alleen deze constructie is voor Noord-Korea acceptabel en als de VS serieus vrede willen op het Koreaanse schiereiland zouden ze daarmee in moeten stemmen, vindt Selig Harrison.

Harrison, die viermaal in Noord-Korea was, de laatste keer in 1994, zegt dat het regime in Pyonyang niet zo zwak is als velen denken, lees: hopen. Een spoedige ineenstorting van het bewind acht hij onwaarschijnlijk. “Verdwijnen zal het, de Koreaanse hereniging komt. Voor overleving is Pyongyang te geïsoleerd, maar de communisten zitten nu nog stevig in het zadel. En ze werken zeker niet mee aan hun eigen ondergang door uitvoering van de KEDO-afspraken.”

Harrison verwacht dat de spanning de komende maanden weer zal oplopen. De huidige posities van de VS en Zuid-Korea aan de ene kant en Noord-Korea aan de andere kant zitten muurvast. Hij sluit niet uit dat Japan uiteindelijk het vuile werk zal opknappen. Japan is momenteel serieus met Noord-Korea aan het onderhandelen over het aanknopen van diplomatieke betrekkingen en in een vervolg daarop zou Tokio mogelijk, als andere oplossingen niet voor handen zijn, geneigd zijn dan maar zelf de centrales aan Noord-Korea te leveren.

Gisteren deed Washington een tussenvoorstel: Rusland zou bij de levering van de centrales mogen worden betrokken, een stap waar Pyongyang om had gevraagd. Maar het State Department voegde er haastig aan toe dat “Zuid-Korea de belangrijkste leverancier blijft”, met andere woorden: Seoul moet betalen. Maar Seoul bedankt voor die eer.