Het atoomwapen

DE AANWEZIGHEID VAN president Clinton bij de herdenking in Moskou van de Duitse capitulatie in de Tweede Wereldoorlog kan niet verhullen dat Amerika en Rusland ernstig verdeeld zijn over een paar essentiële vraagstukken van internationale veiligheid. Voor Europa van direct belang is natuurlijk de kwestie van de uitbreiding van de NAVO tot Oost-Europa, parallel aan de uitbreiding van de Europese Unie. De eis van de Russische chef-staf dat de NAVO onmiddellijk moet worden opgeheven en het dreigement van minister van defensie Gratsjev dat Rusland wel eens uit het verdrag over vermindering van de conventionele bewapening zou kunnen treden (de facto heeft Moskou er in Tsjetsjenië al de hand mee gelicht), tonen de diplomatieke mijnenvelden die hier met enige haast worden aangelegd.

Van minstens zo groot belang is intussen de kwestie van de voorgenomen verkoop door Rusland van nucleaire reactoren aan Iran. De regering-Clinton heeft er met haar akkoord met Noord-Korea over de controle op de (nucleaire) energievoorziening van dit land geen twijfel over laten bestaan dat zij de strijd tegen de spreiding van kernwapens nog steeds ernstig neemt. Afgezien van de actuele vraag of het internationale verdrag op dit gebied straks met voldoende geloofwaardigheid kan worden verlengd, is er het probleem van de 'rogue states' (de schavuiten) die op de Amerikaanse lijst staan van landen die verdacht worden van internationaal terrorisme. Dat zijn NoordKorea, Iran, Irak en Libië. En deze staten worden er ook van verdacht kernwapens te bouwen.

Levering van kernreactoren aan Iran betekent in Amerikaanse ogen dus niet alleen steun aan een terroristisch regime, maar ook bevordering van het tempo waarin de ayatollahs zich tot atoommacht opwerken. Vandaar dat Washington zware druk op Moskou uitoefent om, hoe profijtelijk de transactie voor de Russen ook mag zijn, toch niet tot de leverantie over te gaan. Gisteren nog heeft de Amerikaanse minister van defensie Perry, op bezoek in Moskou, bij premier Tsjernomyrdin geïntervenieerd. Perry kreeg overigens nul op het rekest. De Russen ontkennen eenvoudig dat de Amerikaanse redenering opgaat (de geleverde reactoren komen onder controle van het Weense Atoombureau, de Russische reactoren zijn van hetzelfde type als de voor Noord-Korea bestemde) en leggen de vertrouwelijke informatie die zij van de Amerikanen over Iran hebben gekregen terzijde.

DE RUSSEN STAAN overigens niet alleen in hun bereidheid de blokkades van Iran (een eenzijdig Amerikaans wapen- en olie-embargo) en Irak te doorbreken dan wel te beëindigen. Onder druk van het Europese zakenleven dringen Europese landen er bij de regering-Clinton op aan het internationale embargo tegen het regime van Saddam Hussein te verzachten. Saddam zou langzamerhand alle eisen hebben ingewilligd en het gevaar van een Iraakse kernmacht zou voor afzienbare tijd zijn uitgebannen. Op het Amerikaanse verzoek om de sancties tegen Libië te verscherpen wordt niet ingegaan.

De uiteenlopende attitudes tegenover de 'rogue states' zeggen het een en ander over de verhoudingen in het Atlantisch bondgenootschap. Het gebrek aan eensgezindheid op dit punt is vanzelfsprekend koren op de Russische molen. De tijd van Gorbatsjov is voorbij en daarmee Moskou's bereidheid mee verantwoordelijkheid te dragen voor de veiligheid in de wereld. Als landen als Frankrijk en Duitsland hun nationale belang in enge zin willen definieren, waarom zou Rusland dan achterblijven? De Amerikanen worden zo gedwongen in de rol van de familievader die het beste met zijn kroost voorheeft, alleen, niemand wenst nog naar hem te luisteren.

HET GEVAAR VAN DE proliferatie van kernwapens is niet denkbeeldig. Als de geest verder uit de fles komt, zullen meer landen zich met atoombommen en raketten willen uitrusten. Er staat al een rij van zogenoemde drempellanden gereed, een rij bovendien die zich gemakkelijk laat verlengen. Het enige land dat over de middelen beschikt om aan deze ontwikkeling een halt toe te roepen, Amerika, staat meer en meer alleen. Voor de wereld als geheel is dat een trieste vaststelling.