Fraude Borsumij is een klassieke zaak

AMSTERDAM, 4 APRIL. Bedrijf A voert in het geheim onderhandelingen over de overname van bedrijf B. Op de beurs hebben grote transacties plaats in aandelen van bedrijf B. Koper: een ingewijde die op de hoogte is van de onderhandelingen en hoopt te kunnen profiteren als bedrijf A een bod uitbrengt. De koerswinst die bijna altijd na de bekendmaking van dergelijk nieuws wordt geboekt steekt hij in zijn zak.

Het is het schoolvoorbeeld van beurshandel waarbij misbruik is gemaakt van voorwetenschap. Een misdrijf waarop sinds 1989 een gevangenisstraf staat van maximaal twee jaar en een boete van 100.000 gulden. Het is bijna onvoorstelbaar dat er nog mensen zijn die denken dat een dergelijke klassieker anno 1995 nog ongemerkt de speurneuzen van de effectenbeurs kan passeren.

En toch lijkt het daarop. Bedrijf A is het Haagse handelshuis Borsumij Wehry en bedrijf B heet Ehco KLM, een kledingbedrijf dat in februari door het handelshuis werd ingelijfd. Borsumij Wehry maakte de overname bekend op maandag 6 februari, terwijl de omzetgegevens van de effectenbeurs lieten zien dat de vrijdag daarvoor, op 3 februari, fors in aandelen Ehco was gehandeld. Drie aankopen waren die dag gedaan: posten van 1175, 1400 en 1000 aandelen Ehco, terwijl er op normale dagen niet meer dan enkele honderden, soms zelfs helemaal geen aandelen van eigenaar wisselen. De koers steeg bovendien van 33,50 gulden naar 36 gulden.

Het is het Controlebureau van de Amsterdamse effectenbeurs dat als eerste onderzoek doet. Meestal werkt deze beursrecherche onder de verantwoordelijkheid van de beurs zelf, soms - zoals in dit geval - vaart ze onder de vlag van de toezichthouder op de beurs, de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE). Dat kan nodig zijn indien een 'eenvoudig' beursonderzoek aanloopt tegen gebrekkige medewerking van betrokkenen. Onder STE-vlag heeft het controlebureau grotere bevoegdheden om inzage af te dwingen in bijvoorbeeld effectenrekeningen. De STE kan ook besluiten zelf het initiatief te nemen tot een onderzoek. Op de vraag hoe het dit keer gelopen is zwijgt de STE.

In een periodiek overleg tussen de STE, het controlebureau en het Amsterdamse Openbare Ministerie worden vervolgens de lopende onderzoeken besproken. Als de aanwezige deskundigen het vertrouwen hebben dat er voor de rechter 'een zaak' van valt te maken, doet de STE aangifte bij justitie van een vermoeden van misbruik van voorwetenschap. In het geval van Borsumij Wehry is het gezelschap betrekkelijk snel, binnen twee maanden, tot de conclusie gekomen dat functionarissen van Borsumij betrokken zijn.

Het is opvallend hoe weinig recht-toe-recht-aan-zaken tot op heden de rechter hebben gehaald. De afgelopen zes jaar zijn alle 'eenvoudige' voorkenniszaken geseponeerd omdat onvoldoende aanwijzingen werden gevonden of omdat de verdachte een minnelijke schikking met justitie trof. De verkoop van een groot pakket aandelen Gelderse Papier voor rekening van haar president-commissaris, vlak voordat tegenvallende resultaten werden bekendgemaakt, stuitte op gebrek aan bewijs. Een gelijksoortige handelwijze van twee directeuren van Effectenkantoor Van der Hoop kwam niet voor de rechter omdat de transacties plaats bleken te hebben gevonden vlak voordat misbruik van voorwetenschap strafbaar was gesteld. Evenmin kwam het tot vervolging van een bestuurslid van Center Parcs die aandelen kocht ten tijde van onderhandelingen over de overname van de vakantiehuisjes-keten.

Om een eerste veroordeling in de wacht te slepen, heeft het Openbaar Ministerie zijn tanden gezet in een oneindig veel gecompliceerdere zaak: die van de voormalig Begemann-topman Joep van den Nieuwenhuyzen die in 1991 4,1 miljoen aandelen van het noodlijdende automatiseringsbedrijf HCS op de beurs dumpte. Een 'a-typische voorkenniszaak', zeggen deskundigen over de HCS-affaire die nu op een uitspraak van de Hoge Raad wacht. De nacht voor de miljoenentransactie bespraken Van den Nieuwenhuyzen en een aantal banken een reddingsplan voor HCS. Een emissie moest de directe financiële nood lenigen, zo werd afgesproken. De volgende ochtend werd van die vergadering en van de kapitaalinjectie melding gemaakt in een persbericht.

Deze voorkennis-zaak is zo ingewikkeld omdat Van den Nieuwenhuyzen zijn aandelen pas verkocht nadat het nieuws bekend was. Toch misbruik van voorkennis zegt justitie, omdat hij meer details wist over de emissie. Maar zelfs dan is de zaak nog gecompliceerd, omdat niet kraakhelder is welk wederrechterlijk voordeel Van den Nieuwenhuyzen met zijn actie kon behalen.

Er kan in verband met het behaalde voordeel ook met enige verbazing naar de nu wereldkundig gemaakte 'Ehco-affaire' worden gekeken. Zoals het er nu naar uitziet kan er niet meer dan een paar duizend gulden aan de gewraakte transacties zijn verdiend. Dat is weinig geld voor het grote risico (ontslag, celstraf, boete) dat de Borsumij-functionarissen hebben gelopen.